De gebruikersinterface van Windows 11

Deze pagina bespreekt de gebruikersinterface van Windows 11, oftewel de taakbalk, het startmenu, het bureaublad en de app-vensters. Kenmerkend voor Windows 11 zijn de gecentreerde knoppen op de taakbalk (de balk onderaan het bureaublad) en het startmenu dat in het midden van het scherm opent. Ten opzichte van zijn voorgangers is de interface van Windows 11 aanzienlijk gebruikersvriendelijker en overzichtelijker. Daarnaast is er voldoende ruimte tussen aanklikbare items waardoor het minder snel fout gaat bij aanraakschermen.

TIP: De standaard kleurinstelling voor de gebruikersinterface is lichtgrijs. Zelf geef ik de voorkeur aan meer kleur, dat is in te stellen via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Kleuren.

De taakbalk

De taakbalk is het vertrekpunt voor het openen van een aantal veelgebruikte besturingselementen. Van links naar rechts op de taakbalk: het widgets-venster (met actueel nieuws), het startmenu/Win-X menu (met allerhande systeemtools), de zoekfunctie, Taakweergave (om snel te switchen tussen vensters en virtuele bureaubladen), de app Copilot en de aan de taakbalk vastgemaakte apps. Geheel rechts op de taakbalk is het systeemvak te vinden, met daarin app- en systeempictogrammen, de knop Snelle instellingen (waarbij de systeempictogrammen voor het netwerk, het geluid en eventueel de batterij zijn samengevoegd), de klok, het ‘slapende’ bel-icoontje voor de focusstand en de knop om het bureaublad weer te geven (het smalle, nauwelijks zichtbare streepje uiterst rechts).

De instellingen van de taakbalk zijn snel toegankelijk via een rechter muisklik op de taakbalk, optie Taakbalkinstellingen (hiermee opent Instellingen > Persoonlijke instellingen > Taakbalk). Kan je niet wennen aan de gecentreerde iconen op de taakbalk en zie je de uitlijning liever op de klassieke wijze aan de linkerzijde? Wijzig dan bij Gedrag van taakbalk de optie Uitlijning van taakbalk in Links uitlijnen (in plaats van Centreren). Wordt de optie Taakbalk automatisch verbergen geactiveerd dan is de taakbalk alleen zichtbaar wanneer de cursor eroverheen wordt bewogen. Zijn meerdere beeldschermen aangesloten dan worden nog een aantal instellingen toegevoegd. Zie elders op deze website voor meer informatie over de instellingen van de taakbalk.

Het startmenu (knop Start)

Het startmenu van Windows opent via de knop Start (de knop met het Windows-logo op de taakbalk). Het startmenu bevat de zoekfunctie (bovenin het venster), een gedeelte voor vastgemaakte apps (onder het kopje Vastgemaakt), een gedeelte voor recent gebruikte bestanden (onder het kopje Aanbevolen), een gedeelte voor alle geïnstalleerde apps en systeemtools (onder het kopje Alle) en een apart deelvenster (aan de rechterzijde van het startmenu) voor toegang tot de mobiel. Onderin het startmenu zijn de gebruikersaccount-knop (voor het beheren of afmelden van het gebruikersaccount, of om te switchen naar een ander account) en de aan/uit-knop (voor het vergrendelen van het account, het activeren van de slaapstand, het afsluiten en opnieuw opstarten van Windows) verwerkt.

Geïnstalleerde apps en systeemtools

Onderdeel Alle bevat een rij met meest gebruikte apps, gevolgd door een alfabetisch geordende lijst met álle geïnstalleerde apps en systeemtools. Door vanuit het startmenu naar beneden te scrollen, kan deze lijst worden doorzocht. Klik eventueel op een van de kopjes (een teken of letter) om snel naar de beginletter van een app te ‘springen’. De gele mapjes in de lijst (bijvoorbeeld de map Toegankelijkheid en de door apps toegevoegde mappen) kunnen worden uitgeklapt zodat de onderliggende apps bereikbaar zijn. Standaard toont onderdeel Alle de apps in categorieën, waarbij apps in enigszins onduidelijke categorieën gegroepeerd worden. Via de knop Weergave kan deze weergave eventueel worden gewijzigd in Lijst (één lange lijst) of Raster (apps alfabetisch in rijen geordend).

Apps aan het startmenu vastmaken

Windows heeft zelf al een aantal apps bovenin het startmenu vastgemaakt (bovenin het venster bij onderdeel Vastgemaakt). Wil je hier nog interessante apps aan toevoegen, klik dan met rechts op een bij onderdeel Alle vermelde app, optie Aan Start vastmaken. Onderdeel Vastgemaakt biedt slechts ruimte aan twee regels met apps. Zijn deze regels vol dan worden nieuw vastgemaakte apps verstopt achter de knop Alles weergeven. Sleep verborgen apps zo nodig naar een prominentere plek op een van de eerste rijen en groepeer bij elkaar passende apps eventueel in een mapje (door de ene app op de andere te 'stapelen', dat werkt aanzienlijk makkelijker dan de optie Verplaatsen naar app-map in het contextmenu). Ongebruikte apps kunnen altijd weer van het startmenu worden losgemaakt (optie Van Start losmaken) of eventueel helemaal van de computer worden verwijderd (optie Verwijderen). Dit laatste kan overigens ook via Instellingen > Apps > Geïnstalleerde apps, klik bij de te verwijderen app op de knop met drie puntjes, optie Verwijderen.

Koppeling met de mobiele telefoon

Het startmenu bevat een apart deelvenster voor de interactie met de aan het gebruikersaccount gekoppelde Android- of iPhone-telefoon. Een telefoon kan gekoppeld worden via dit deelvenster, of via Instellingen > Bluetooth en apparaten > Mobiele apparaten. Wil je geen telefoon koppelen dan is dit deelvenster te verbergen (met de knop Mobiel apparaat verbergen rechts bovenin het startmenu), óf helemaal uit te schakelen (via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Startmenu, optie Mobiele apparaten weergeven in Start).

Is er een koppeling met de mobiele telefoon gemaakt dan toont het bolletje bovenin het deelvenster of de mobiel met de pc is verbonden (groen met vinkje dan wel grijs met kruisje). Tevens is hier de Bluetooth- en batterijstatus van de telefoon te zien. De opties Berichten, Oproepen en Foto’s openen het venster Telefoonkoppeling, van waaruit de onderliggende informatie kan worden bekeken. Het kopje Recent bevat recente app-meldingen op de mobiel die via deze ingang direct geopend kunnen worden (denk bijvoorbeeld aan oproepen, toegevoegde foto's e.d.). Via de knop Bestanden verzenden (het pijlknopje rechts onderin het venster) kunnen bestanden van de pc naar de telefoon worden overgezet.

Instellingen startmenu aanpassen

De weergave van het startmenu is aan te passen via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Startmenu. Vind je onderdeel Aanbevolen onoverzichtelijk, verberg dan de vermeldingen van recent geïnstalleerde apps, recent geopende bestanden, Windows-gerelateerde tips en advertenties voor Microsoft-producten en/of recent bezochte websites (let op bij het uitschakelen van de recent geopende bestanden, deze zijn dan namelijk ook niet meer zichtbaar in de Windows Verkenner en de jumplists van de aan de taakbalk vastgemaakte apps!). En heb je geen behoefte aan de weergave van de meestgebruikte apps (bij onderdeel Alle), schakel de optie Meestgebruikte apps weergeven dan uit.

De knoppen onderin het startmenu (de gebruikersaccount-knop en de aan/uit-knop) kunnen eventueel worden aangevuld met knoppen voor het venster Instellingen, de persoonlijke mappen (voor documenten, afbeeldingen, muziek, video’s en gedownloade bestanden), het netwerk en de persoonlijke map (een verzamelmap met alle persoonlijke mappen in de map Gebruikers op de C:-schijf). Dit gaat via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Startmenu > Mappen.

TIP: Opent het startmenu niet meer? Op de pagina over systeemherstel staan verschillende mogelijkheden om dit probleem op te lossen.

Het Win-X menu

Met een rechter muisklik op de startknop (bij aanraakschermen: door langdurig op de startknop te drukken) opent een menu met enkele veelgebruikte systeemtaken en opties voor slaapstand, afsluiten en herstarten. Dit menu is ook te openen met de toetscombinatie Win-X, vandaar dat het ook wel het Win-X menu wordt genoemd. Een aantal van de systeemtools die toegankelijk zijn via het Win-X menu, worden ook op deze website behandeld. Denk bijvoorbeeld aan Apparaatbeheer, Schijfbeheer, Terminal (Beheerder) en venster Instellingen.

Functies op de taakbalk: Zoeken, Taakweergave en Widgets

Uiterst links op de taakbalk staat de dynamische Widgets-knop (met onder andere het actuele weer, nieuws, aandelenkoersen en sportuitslagen). In het midden staat de startknop met direct rechts daarvan het zoekvak en de taakbalkknop Taakweergave, de app-knoppen Copilot, Windows Verkenner, Edge en Microsoft Store en eventueel zelf toegevoegde knoppen (zoals die voor venster Instellingen). De taakbalkitems Widgets, het zoekvak en Taakweergave worden hierna kort toegelicht. Maak je er geen gebruik van dan kunnen de knoppen desgewenst worden verborgen via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Taakbalk > Taakbalkitems.

De knop Widgets

Widgets zijn kleine appjes die op dynamische wijze actuele informatie laten zien, bijvoorbeeld het weer, nieuws, aandelenkoersen, sportuitslagen e.d. Het Widgets-venster is te openen met de knop Widgets uiterst links op de taakbalk (voor aanraakschermen: met een veegbeweging vanaf de linkerrand). Standaard opent venster Widgets in het tabblad Ontdekken met enkele voorgestelde widgets en nieuwsberichten (van onder andere MSN, per nieuwsbron kan worden aangegeven of deze voortaan gevolgd of juist geblokkeerd moet worden). Wil je liever zelf bepalen welke widgets worden weergegeven, kies dan voor tabblad Widgets (in de verticale menubalk links in het venster). Elke widget heeft een eigen knop Meer opties (de knop met de drie puntjes), hier vind je opties om de widgets aan te passen, te verplaatsen en/of te verwijderen. Nieuwe widgets worden toegevoegd via de +-knop rechts bovenin het venster, gebruik eventueel de link Meer widgets zoeken om specifiek te zoeken.

TIP: Lukt het niet meer om het widgets-venster af te sluiten (door op een leeg gedeelte van het bureaublad of de taakbalk te klikken), open dan Taakbeheer (via een rechter muisklik op Start, of met de toetscombinatie Ctrl-Alt-Del) en stop het achtergrondproces Ervaringen-app starten via een rechter muisklik, optie Beëindigen. Heeft dit niet geholpen, reset dan de browser Edge naar de standaard instellingen.

Het zoekvak

De zoekvak opent de zoekfunctie van Windows. De zoekresultaten bevatten apps, bestanden, instellingen (voor bijvoorbeeld printers, resolutie e.d.) en webresultaten. De door Microsoft Bing gegenereerde resultaten in het zoekvenster zijn uit te schakelen via Instellingen > Privacy en beveiliging > Zoeken, deactiveer de optie Microsoft Bing. Het zoekvak is eventueel te wijzigen in een knop met zoekpictogram. Dit gaat via een rechter muisklik op de taakbalk, optie Taakbalkinstellingen, of via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Taakbalk, optie Zoeken.

De knop Taakweergave

Met de knop rechts naast de zoekknop opent Taakweergave (tevens te openen met de toetscombinatie Win-Tab, en voor aanraakschermen: met een veegbeweging met drie vingers naar boven). De taakweergave bevat een overzicht van alle openstaande apps zodat snel van app gewisseld kan worden (vergelijkbaar met het taakvenster dat met de toetscombinatie Alt-Tab wordt getoond). Taakweergave heeft tevens een optie om extra bureaubladen aan te maken en daartussen te switchen.

 

De app-knoppen

Zodra je een app opent, wordt het app-icoontje in de vorm van een knop aan de taakbalk toegevoegd. Alle geopende apps krijgen een subtiel streepje onder de knop: zo is in één oogopslag te zien welke apps geopend zijn. Staan er meer vensters van dezelfde app open dan worden de knoppen ‘gestapeld’ weergegeven (zoals bij Word, de meest rechtse knop in de afbeelding).

De aan de taakbalk vastgemaakte apps

Het is handig om veelgebruikte apps (zoals het venster Instellingen, je favoriete e-mailprogramma, etc.) aan de taakbalk vast te maken zodat ze niet meer omslachtig via het startmenu opgestart hoeven te worden. Standaard bevat de taakbalk al app-knoppen voor Windows Verkenner, Edge en Microsoft Store. Het vastmaken van extra apps is eenvoudig: sleep het icoontje van de app gewoon vanuit het startmenu naar de taakbalk! Het kan ook met een rechter muisklik op het icoontje van de app in het startmenu, optie Aan de taakbalk vastmaken. Of met een rechter muisklik op het icoontje dat in de taakbalk verschijnt wanneer de app wordt geopend, optie Aan taakbalk vastmaken. De volgorde van de knoppen op de taakbalk kan door middel van slepen worden aangepast. Wordt een app niet meer gebruikt dan is deze weer van de taakbalk los te maken met een rechter muisklik op de knop, optie Van taakbalk losmaken.

Pop-upvenster met miniatuurweergaven

Wanneer met de muis over een app-knop in de taakbalk wordt bewogen, opent een pop-upvenster met miniatuurweergaven van alle openstaande vensters van die specifieke app. Deze functie is vooral handig wanneer meerdere vensters van dezelfde app open staan, en het venster dat je nu net nodig hebt achter andere vensters is verborgen. Via de miniatuurweergaven zijn deze ‘verborgen’ vensters snel te activeren (door op de bijbehorende miniatuurweergave te klikken) of af te sluiten (via kruisje rechts bovenin het miniatuurvenster). En wil je alleen even een korte blik op een van de vensters werpen, zonder deze te activeren? Beweeg de muis dan over een miniatuurweergave (zonder erop te klikken): het bijbehorende venster wordt hiermee naar de voorgrond gebracht, terwijl alle overige vensters tijdelijk worden geminimaliseerd.

Jumplist

Door met rechts op een app-icoontje in de taakbalk te klikken, opent de bij de app behorende Jumplist. Afhankelijk van de betreffende app bevat deze lijst snelkoppelingen naar recent geopende bestanden of websites en programma-afhankelijke opties (zoals het openen van een nieuw venster, het sluiten van alle openstaande vensters, de app vastmaken aan/losmaken van de taakbalk e.d.). Een regelmatig te openen bestand kan eventueel ook aan de jumplist worden vastgepind zodat deze altijd snel toegankelijk is: klik daarvoor met rechts op de in de jumplist getoonde (recent gebruikte) snelkoppeling en kies Aan deze lijst vastmaken.

Het systeemvak

Geheel rechts op de taakbalk bevindt zich het systeemvak met snelkoppelingen naar de op de achtergrond draaiende apps (zoals OneDrive), veelgebruikte Windows-onderdelen (zoals het geluidsvolume, de netwerkverbinding, Windows-beveiliging, de batterijstatus, het penmenu, het schermtoetsenbord, het virtuele touchpad), de datum-/tijdvermelding en tot slot de ‘knop’ Bureaublad weergeven.

Het overloopmenu

Links in het systeemvak worden de pictogrammen voor de op de achtergrond draaiende apps getoond. Om het systeemvak overzichtelijk te houden, kunnen deze pictogrammen worden verborgen in het overloopmenu (dit menu opent met het opwaartse pijltje). Via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Taakbalk (of via een rechter muisklik op de taakbalk, optie Taakbalkinstellingen) > Andere systeemvakpictogrammen is in te stellen welke pictogrammen direct zichtbaar zijn in het systeemvak (optie Aan), en welke worden verborgen in het overloopmenu (optie Uit). De pictogrammen kunnen ook door middel van slepen tussen het systeemvak en het overloopmenu worden verplaatst.

TIP: Is de computer uitgerust met een aanraakscherm dan kan het interessant zijn om de pictogrammen voor het emoji-menu, penmenu, schermtoetsenbord en virtueel touchpad te activeren. Dit gaat via een rechter muisklik op de taakbalk, optie Taakbalkinstellingen (ook te openen via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Taakbalk) > Systeemvakpictogrammen.

Datum, tijd en kalender

Het systeemvak toont de tijd en de datum. Staan deze verkeerd ingesteld of wil je de weergave aanpassen, klik dan met rechts op de klok, optie Datum en tijd aanpassen (of via Instellingen > Tijd en taal > Datum en tijd). Voeg eventueel secondes aan de klok toe via optie Tijd en datum weergeven in het systeemvak, optie Seconden weergeven in systeemvakklok (verbruikt meer stroom). Met een linker muisklik op de klok openen twee vensters: de kalender en het meldingencentrum voor meldingen van Windows en apps. Heb je geen behoefte aan de kalender, minimaliseer deze dan is deze te minimaliseren met het pijltje in de rechterbovenhoek.

Snelle instellingen

Links van de datum en tijd is een gedeelte gereserveerd voor de zogenaamde ‘snelle instellingen’ voor het netwerk, het geluid en (indien aanwezig) de batterij. De pictogrammen voor deze onderdelen zijn samengevoegd tot één knop waarmee het venster Snelle instellingen geopend wordt. Dit venster bevat knoppen voor de wifi-verbinding, de Bluetooth-verbindingen, Studio-effecten (alleen op Copilot+-PC’s), de vliegtuigstand, de batterijbesparende stand, de nachtlamp, de optie om naar een tweede scherm te projecteren, live ondertiteling en de toegankelijkheidsopties (gebruik eventueel het scrolmenu om de verborgen knoppen weer te geven). Sommige knoppen zijn alleen beschikbaar als de betreffende functionaliteit door de hardware wordt ondersteund, bijvoorbeeld de knop Batterij bij laptops en tablets.

Onder de knoppen van het venster Snelle instellingen zijn, afhankelijk van het apparaat, een of twee schuifregelaars toegevoegd. De schuifregelaar voor de helderheid van het beeldscherm wordt alleen bij laptops en tablets getoond. Is de batterij bijna leeg of is de lichtintensiteit te hoog om prettig naar het scherm te kijken, dan kan de helderheid hier naar beneden worden bijgesteld. Met de tweede schuifregelaar kan het geluidsniveau direct worden aangepast (dit gaat nog makkelijker door met het wieltje van de muis te scrollen zodra de muiscursor op het volume-icoontje in het systeemvak staat). Via de knop Geluidsuitvoer selecteren (rechts naast de schuifregelaar) kan snel naar een andere geluidsuitgang worden geswitcht (bijvoorbeeld van de geluidsboxen naar de koptelefoon). Een rechter muisklik op het speakericoontje (in het systeemvak) toont drie opties: Problemen met geluid oplossen, Volumemixer openen en Geluidsinstellingen. De volumemixer is een handige tool voor het aanpassen van het volume van afzonderlijke geluidskanalen, waaronder de systeemgeluiden en het geluid van apps zoals Copilot, de browser Edge, mediaplayer etc. (zie afbeelding). De optie Geluidsinstellingen opent het venster Instellingen > Systeem > Geluid alwaar nog meer instellingen voor het geluid kunnen worden doorlopen.

TIP: Wijzig je het geluidsvolume of de schermhelderheid via de functietoetsen op het toetsenbord dan wordt een klein indicator-venstertje gecentreerd onderin het beeldscherm weergegeven. Dit venstertje kan eventueel naar gecentreerd bovenin of links bovenin het scherm worden verplaatst via Instellingen > Systeem > Meldingen, optie Positie van indicatoren op het scherm (bijna onderaan het venster).

Meldingencentrum

Tijdens het gebruik van de pc ontvang je met grote regelmaat meldingen die wellicht je aandacht nodig hebben. Dat kunnen systeemmeldingen van Windows zijn, of meldingen van apps. Het belang van de meldingen loopt nogal uiteen: van serieuze systeemgerelateerde problemen en praktische zaken zoals alarmen en agenda-items, tot notificaties van apps, social media (zoals Facebook, X of Instagram) en Windows Feedback. Nieuwe meldingen verschijnen als een pop-up rechts onderin het scherm, direct boven het systeemvak. Doe je niets met deze pop-up dan wordt de melding bewaard in het Meldingencentrum. Het meldingencentrum opent met een klik op de klok, of met het naastgelegen bel-icoontje (mits deze is ingeschakeld via Instellingen > Systeem > Meldingen > Meldingen, optie Belpictogram voor meldingen weergeven). Gelezen of afgehandelde meldingen kunnen via het kruisje worden verwijderd.

Sommige apps geven belangrijke meldingen waarvan je niet wilt dat die aan je aandacht ontglippen. Deze meldingen kunnen voortaan standaard bovenin worden weergegeven met een rechter muisklik op een melding, optie Hoge prioriteit instellen voor…. Zorgt de grote hoeveelheid meldingen van een specifieke app of Windows-onderdeel juist voor ergernis, blokkeer deze dan met een rechter muisklik op het bericht, optie Alle meldingen uitschakelen voor.... Wil je alleen de pop-ups in het systeemvak en/of het afspelen van het meldingsgeluid blokkeren (maar nog wel de melding in het meldingencentrum ontvangen), klik dan met rechts op een melding van deze app, optie Instellingen voor meldingen openen en deactiveer hier de opties Banners met meldingen weergeven en/of Een geluid afspelen wanneer er een melding binnenkomt. Deze opties zijn ook direct te bereiken via Instellingen > Systeem > Meldingen onder het kopje Meldingen van apps en andere afzenders (klik op een app om bij de app-specifieke opties te komen).

Wil je in zijn geheel geen meldingen meer ontvangen, schakel dan bij sub Meldingen de optie Meldingen uit (houd er rekening mee dat je daarmee ook belangrijke meldingen van apps en andere afzenders kunt mislopen). Wil je nog wel meldingen ontvangen maar mogen deze niet op het vergrendelingsscherm worden weergegeven en/of geen meldingsgeluid afspelen, klap de optie dan open en vink de bijbehorende opties uit. Wil je de meldingen slechts tijdelijk dempen (bijvoorbeeld omdat je geconcentreerd aan het werk bent), activeer dan een focussessie.

Taalbalk

Zijn meerdere invoertalen en toetsenbordindelingen geïnstalleerd (bij Instellingen > Tijd en taal > Taal en regio) dan toont het systeemvak de taalbalk waarmee tussen de verschillende invoertalen en toetsenbordindelingen kan worden geswitcht (in de afbeelding de knop NLD).

Hardware veilig verwijderen en media uitwerpen

Om het risico op gegevensverlies te minimaliseren, is iedereen er gewend aan geraakt om een via USB aangesloten externe schijf, USB-stick of andersoortige opslag eerst netjes af te melden via de optie Hardware veilig verwijderen en media uitwerpen in het systeemvak. Inmiddels is dit niet meer nodig, schrijfcache wordt voor dergelijke media namelijk niet meer gebruikt. Dit kan wel van invloed zijn op de snelheid van het aangesloten opslagapparaat. Reageert deze traag, schakel schrijfcache dan alsnog in (via Apparaatbeheer, onderdeel Schijfstations, rechter muisklik op de betreffende schijf, optie Eigenschappen, tabblad Beleidsregels, activeer de optie Beste prestaties). Maar let wel op, want na deze wijziging moet de betreffende opslag wel weer ouderwets softwarematig losgekoppeld worden om dataverlies te voorkomen!

Digitale pen (stylus)

Is een digitale pen aangesloten en wordt deze geactiveerd (door op de knop van de pen te drukken), dan opent het Microsoft Whiteboard en wordt een pictogram voor het penmenu (een afbeelding van een schrijvende pen) aan het systeemvak toegevoegd. Via een klik op het Pen-pictogram opent het knipprogramma. Dit is handig, want zo kan snel een schermafdruk gemaakt worden die vervolgens direct met de pen van aantekeningen kan worden voorzien. Met het virtuele whiteboard en de pen kunnen digitale schetsen worden gemaakt, bewaard en/of gedeeld. Deze feature is alleen interessant wanneer wordt gewerkt met een aanraakscherm in combinatie met een digitale pen (zie Instellingen > Bluetooth en apparaten > Pen en Windows Ink voor meer informatie over het gebruik van Windows Ink en de digitale pen).

Schermtoetsenbord

Een schermtoetsenbord is met name makkelijk voor aanraakschermen, maar kan ook met een gewoon scherm nuttig zijn als er even geen toetsenbord is aangesloten. Maak je regelmatig gebruik van het schermtoetsenbord, voeg dan een snelkoppeling aan het systeemvak toe via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Taakbalk > Systeemvakpictogrammen, optie Schermtoetsenbord.

De knop 'Bureaublad weergeven'

Wordt met de muis over het smalle streepje uiterst rechts van de taakbalk bewogen, dan verschijnt de ‘knop’ Bureaublad weergeven. Met deze functie, die ook te activeren is met de toetscombinatie Win-D, worden in één moeite alle openstaande vensters geminimaliseerd of weer geopend. De knop Bureaublad weergeven is desgewenst van de taakbalk te verwijderen via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Taakbalk > Gedrag van taakbalk, optie Selecteer de uiterste hoek van de taakbalk om het bureaublad weer te geven.

Het bureaublad

Het eerste wat in het oog springt bij het bureaublad, is de achtergrond. Direct na installatie van Windows toont het bureaublad de standaard Windows 11-afbeelding. De bureaubladachtergrond kan echter ook eenvoudig naar eigen smaak worden gepersonaliseerd met een afbeelding uit de eigen collectie, een effen kleur, een diavoorstelling of een roulerende Windows-spotlight foto! Dit gaat via een rechter muisklik op een leeg gedeelte van het bureaublad, optie Aan persoonlijke voorkeur aanpassen (of via Instellingen > Persoonlijke instellingen) > Achtergrond, selecteer hier een van de volgende opties:

• Afbeelding: Er is keuze uit een standaardafbeelding van Windows of een foto uit de eigen collectie (knop Door foto’s bladeren). Het internet staat overigens vol met de meest fantastische, gratis te downloaden wallpapers.
• Effen kleur: Het aantal achtergrondkleuren lijkt in eerste instantie beperkt, met de knop Kleuren weergeven kan echter elke gewenste kleur worden toegevoegd.
• Diavoorstelling: Selecteer de gewenste map met afbeeldingen (via de knop Bladeren) en wijzig desgewenst het interval om het bureaublad frequenter te laten wisselen (standaard is het interval ingesteld op 30 minuten). Wil je graag verrast worden met random foto’s uit je fotoarchief, activeer dan de optie Volgorde van afbeeldingen in willekeurige volgorde weergeven. De optimale weergave van een afbeelding of diavoorstelling is afhankelijk van de grootte van het beeldscherm, dat vergt dus wat experimenteren met de optie Afbeelding aanpassen zodat deze op uw bureaublad past! Zelf zie ik het liefst een (roulerende) fotocollage uit mijn fotoarchief (zoals in de afbeelding), daarvoor gebruik ik de tool John’s Background Switcher (download: https://johnsad.ventures/software/backgroundswitcher/).
• Windows-spotlight: Windows-spotlight bevat een collectie prachtige afbeeldingen uit de zoekmachine Bing, met deze optie kunnen ze als achtergrond rouleren. Zodra Windows-spotlight is ingesteld als bureaubladachtergrond, wordt de snelkoppeling Kom meer te weten over deze foto aan het bureaublad toegevoegd. Beweeg de muis over deze snelkoppeling om meer te weten te komen over de getoonde foto (zoals waar deze genomen is). Met de snelkoppeling zelf opent Microsoft Edge met meer informatie, en met een rechter muisklik opent een venster met een viertal foto’s om uit te kiezen, en de mogelijkheid om de getoonde foto te waarderen (toekomstige afbeeldingen worden hier dan op afgestemd). Deze opties zijn ook beschikbaar via een rechter muisklik op het bureaublad.

TIP: Wordt de spotlight-afbeelding niet meer ververst, personaliseer de afbeelding op het bureaublad (of het vergrendelingsscherm) dan tijdelijk met een Afbeelding of Diavoorstelling en herstart Windows. Navigeer vervolgens met de Windows Verkenner naar de standaard verborgen map C:\Gebruikers \<inlognaam> \AppData \Local \Packages \Microsoft.Windows. ContentDeliveryManager_PakketID (de PakketID bestaat uit een reeks cijfers en letters), verwijder alle submappen en schakel vervolgens Windows-spotlight weer in. Werkt het nog steeds niet? Reset de browser Edge dan naar de standaard instellingen.

Snelkoppelingen op het bureaublad

Het bureaublad is een centrale plek in Windows waar gemakkelijk naar teruggekeerd wordt. Het bureaublad is voor veel gebruikers dan ook een ideale locatie om snelkoppelingen naar mappen, bestanden, veelgebruikte programma’s (apps) en websites op te plaatsen. Het advies is wel om het bureaublad hierbij overzichtelijk te houden. Snelkoppelingen naar mappen en bestanden maak je eenvoudig vanuit de Windows Verkenner: klik met rechts op het bestand, optie Meer opties weergeven, optie Kopiëren naar, optie Bureaublad (snelkoppeling maken). Let op: sla bestanden altijd eerst op in een van de persoonlijke mappen (Documenten, Afbeeldingen e.d.) en plaats daarna pas een snelkoppeling van zo’n bestand op het bureaublad, dit verkleint de kans dat bestanden per ongeluk worden verwijderd!

Het maken van een snelkoppeling naar een app gaat het makkelijkst door de betreffende app vanuit de app-lijst (onderin het startmenu) naar het bureaublad te slepen. De ‘verborgen’ systeemmap Applications (te openen door het pad shell:appsfolder in de adresbalk van de Windows Verkenner te plakken) bevat overigens nog véél meer apps waar ook een snelkoppeling van gemaakt kan worden: klik met rechts op de gewenste app, optie Snelkoppeling maken.

Ook het maken van een snelkoppeling naar een website is doorgaans eenvoudig: open de betreffende pagina in de browser en sleep het slotje in de adresbalk naar het bureaublad. Het nadeel van deze methode is dat het logo van de snelkoppeling na verloop van tijd vervangen wordt door het nietszeggende icoontje van de browser. Op de pagina over Edge wordt een alternatieve manier beschreven om een snelkoppeling naar een website te maken waarbij het icoontje van de betreffende website wél wordt weergegeven.

Via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Thema’s > Instellingen voor bureaubladpictogrammen kunnen standaard onderdelen van de Windows Verkenner als snelkoppeling aan het bureaublad worden toegevoegd. Denk daarbij aan de ‘map’ Deze pc (optie Computer), de persoonlijke map C:\Gebruikers\<inlognaam> (optie Bestanden van gebruiker), de netwerkmap, de prullenbak en het configuratiescherm.

TIP: Zijn de aan het bureaublad toegevoegde snelkoppelingen niet zichtbaar? Controleer dan met een rechter muisklik op het bureaublad, optie Beeld of de optie Bureaubladpictogrammen weergeven is aangevinkt.

Afmeting en rangschikking pictogrammen wijzigen

Vind je de pictogrammen op het bureaublad te groot of juist te klein? Het formaat kan eenvoudig worden gewijzigd met een rechter muisklik op het bureaublad, optie Beeld, opties Grote, Normale of Kleine pictogrammen (of op alternatieve wijze: minimaliseer alle apps met de toetscombinatie Win-D, druk vervolgens de Ctrl-toets in en scrol tegelijkertijd het wieltje van de muis op of neer). Een waarschuwing is wel op zijn plaats: door het verkleinen of vergroten van pictogrammen wordt de rangschikking op het bureaublad gewijzigd. De pictogrammen kunnen dan wel weer netjes worden geordend (door met rechts op een leeg gedeelte van het bureaublad te klikken en vervolgens te kiezen voor Beeld, Pictogrammen Automatisch schikken, eventueel aangevuld met de optie Pictogrammen uitlijnen op raster), maar de oude indeling komt hier niet mee terug.

Een back-up van de indeling van de bureaubladpictogrammen maken

Is de indeling van de snelkoppelingen op het bureaublad na een herstart van Windows een rommeltje geworden, ververs dan het bureaublad (via een rechter muisklik op het bureaublad, optie Meer opties weergeven, optie Vernieuwen), wijzig de naam van de snelkoppeling en/of verwijder het bestand C:\Gebruikers\<inlognaam>\AppData\Local\IconCache.db. Heb je veel snelkoppelingen op het bureaublad staan? Maak dan een back-up van de indeling, altijd handig om achter de hand te hebben wanneer de pictogrammen om een of andere reden door elkaar gehusseld zijn. Dit kan bijvoorbeeld met de tool DesktopOK (download: www.softwareok.com/?seite=Freeware/DesktopOK; bestand DesktopOK_x64.zip). Klik op de knop Opslaan om de indeling vast te laten leggen in het bestand C:\Gebruikers \<inlognaam> \AppData \Roaming \DesktopOK \DesktopOK.ini. Gaat het mis dan kan de back-up met de knop Terugzetten eenvoudig worden teruggezet. Desgewenst kan de indeling ook in een apart DOK-bestand worden opgeslagen (via de menubalk, DesktopOK, optie Pictogramindeling opslaan als ‘*.dok’) zodat deze is over te zetten naar een andere computer of na een herinstallatie van Windows kan worden teruggezet (optie Pictogramindeling laden uit ‘*.dok’).

LET OP: Met DesktopOK wordt een back-up van de lay-out van de snelkoppelingen gemaakt, dus niet van de snelkoppelingen zelf! Wil je ook de snelkoppelingen veiligstellen, maak dan een kopie van de map C:\Gebruikers \<inlognaam> \Bureaublad.

Werken met meerdere bureaubladen

Gebruik je je pc voor verschillende doeleinden (bijvoorbeeld werk en privé) dan kan het praktisch zijn om de verschillende werkomgevingen met aparte bureaubladen van elkaar te scheiden. Dit is wel even wennen! Het werken met meerdere bureaubladen gaat via Taakweergave (te openen via het icoontje op de taakbalk, of met de toetscombinatie Win-Tab). Een nieuw bureaublad wordt aangemaakt via het plusteken bij Nieuw bureaublad (of gebruik de sneltoets Win-Ctrl-D), en verwijderd via het kruisje dat verschijnt met een muisbeweging over de miniatuur van het bureaublad. Het switchen van bureaublad gaat eenvoudig via de miniatuurweergaven onderin Taakweergave (of gebruik de sneltoets Win-Ctrl in combinatie met de pijltjestoetsen ← en →). Pas eventueel de volgorde aan (door middel van slepen) en/of wijzig de titel (met een dubbelklik op de naam van het bureaublad).

De snelkoppelingen zijn op alle bureaubladen gelijk: verwijder je er een dan wordt deze op álle bureaubladen verwijderd. De achtergrond is wel afzonderlijk in te stellen. Vanuit Taakweergave kunnen ze echter eenvoudig van het ene naar het andere bureaublad worden verplaatst (door middel van slepen) of op alle bureaubladen worden weergegeven (met een rechter muisklik op het betreffende programma, optie Dit venster weergeven op alle bureaubladen). Deze laatste optie is met name handig wanneer met meerdere beeldschermen werkt en een specifiek venster (zoals het e-mailprogramma of streaming tv) altijd op één van de beeldschermen moet worden weergegeven. Moeten álle geopende vensters van een specifiek programma ook op de andere bureaubladen worden weergegeven, activeer dan de optie Vensters van deze app weergeven op alle bureaubladen.

Contextmenu's

De gebruikersinterface van Windows maakt gebruik van contextmenu’s: kleine venstertjes met onderwerpspecifieke opties en instellingen. Een contextmenu opent met een rechter muisklik op een item (voor aanraakschermen: door langdurig op een item te drukken). Contextmenu’s vind je onder andere bij Windows-onderdelen (zoals de taakbalk, het startmenu en het bureaublad), bij de app-knoppen en bij mappen en bestanden in programma’s (bijvoorbeeld in de Windows Verkenner). Wordt de rechter muisklik gecombineerd met de Shift-toets dan opent het klassieke contextmenu (bij de Windows Verkenner ook te openen via het standaard contextmenu, optie Meer opties weergeven).

Vensters

Alle apps (bijvoorbeeld de Office-programma’s, de Windows Verkenner e.d.) openen in een venster. Deze vensters kunnen schermvullend worden weergegeven, in aangepaste grootte, of geminimaliseerd naar de taakbalk (bij minimaliseren is de app nog wel in gebruik, maar niet geopend op het bureaublad). De bekendste manier om de weergave van het venster aan te passen, gaat via de knoppen Minimaliseren, Maximaliseren/Vorig formaat en Sluiten rechts bovenin het venster.

Er zijn echter meer manieren om vensters te openen, maximaliseren, minimaliseren en/of af te sluiten! Met een dubbelklik op de titelbalk van een venster wordt bijvoorbeeld snel gewisseld tussen Maximaliseren en Vorig formaat. En met de toetscombinatie Win-D worden alle geopende vensters direct naar de taakbalk geminimaliseerd of weer geopend. De Win-toets in combinatie met de pijltjestoetsen doet programma’s maximaliseren, minimaliseren of naar voorgedefinieerde plekken verplaatsen (zie de snapping-functie hierna). De toetscombinatie Win-Home minimaliseert alle openstaande programma’s, met uitzondering van het actieve venster (toets nogmaals Win-Home om de oude situatie te herstellen). Ook door het actieve venster met de linker muisknop vast te houden en stevig te schudden, worden alle overige vensters geminimaliseerd. Dit wordt de Aero Shake-functie genoemd en kan via Instellingen > Systeem > Multitasking, optie Titelbalk venster schudden worden in- en uitgeschakeld. En met de toetscombinatie Alt-F4 wordt het actieve venster afgesloten.

Vensters naar een voorgedefinieerde plek verplaatsen (de snapping-functie)

Met de snapping-functie kunnen vensters in een handomdraai naar een voorgedefinieerde plek op het scherm worden verplaatst. De snapping-functie is op verschillende manieren aan te sturen:

• Door middel van slepen
  Klik met de linkermuisknop op de titelbalk van een venster, houd de muisknop ingedrukt en sleep het venster naar een rand of hoek van het scherm. Laat het venster los zodra een voorbeeld van de voorgedefinieerde plek wordt getoond. Zodra het venster wordt losgelaten, wordt deze als een magneet over een heel, half of kwart scherm verdeeld en kan direct de resterende ruimte op het scherm worden gevuld met andere openstaande vensters.
• Met de Win-toets in combinatie met de pijltjestoetsen
  De Win-toets in combinatie met de pijltjestoetsen doet het actieve venster maximaliseren (pijltje omhoog), minimaliseren (pijltje naar beneden), naar de linker of rechter zijde van het scherm (pijltjes links en rechts) of naar een hoek verplaatsen (bijvoorbeeld naar de linkerbovenhoek met een pijltje naar links, gevolgd door een pijltje omhoog). Vervolgens kan de resterende ruimte van het scherm worden gevuld met een van de andere openstaande vensters.
• Met het intuïtieve pop-upvenster
  Met een muisbeweging over de maximaliseer-knop van een app-venster opent het pop-upvenster van de snapping-functie met voorgedefinieerde plekken (deze functie is ook met de toetscombinatie Win-Z te openen, waarna de positie met de numerieke toetsen gekozen kan worden). Een vergelijkbare pop-up wordt getoond wanneer een venster bij de titelbalk wordt ‘gepakt’ en naar de bovenkant van het scherm wordt gesleept. Nadat de keuze voor vlakverdeling en locatie is gemaakt, wordt het betreffende venster direct verplaatst en kan de resterende ruimte op het scherm worden gevuld met andere geopende vensters.

De voorgedefinieerde verhoudingen van de uitgelijnde vensters zijn eventueel aan te passen met een muisbeweging over de scheidingslijn tussen de vensters. Versleep de dikke lijn om de weergave van de vensters aan te passen. De instellingen van de snapping-functie zijn eventueel aan te passen via Instellingen > Systeem > Multitasking > Uitgelijnde vensters (klap het menu uit voor de opties). Hier kan de snapping-functie ook uitgeschakeld worden.

Openingslocatie app-vensters vastleggen

Voor velen een bron van irritatie: apps die steeds maar weer op dezelfde ongewenste plek en/of in een ongewenst formaat openen. Hoewel Windows de laatst toegepaste locatie- en formaatwijziging zou moeten onthouden, blijkt dit in de praktijk zelden het geval. Er is gelukkig een simpele oplossing: klik met de rechtermuisknop op een leeg gedeelte van de titelbalk van het venster, kies Formaat wijzigen en wijzig de vensterranden door met de muis aan de hoeken en/of de randen te trekken. Herhaal deze procedure indien nodig een aantal keer totdat de nieuwe locatie permanent vastligt.

TIP: Werk je tijdelijk met één scherm (terwijl je er normaal meerdere gebruikt) dan kan het gebeuren dat een app wel op de taakbalk wordt weergegeven, maar het bijbehorende venster niet zichtbaar is. Het venster wordt dan op het niet aangesloten scherm ‘geplaatst’. Dit is op te lossen door de betreffende app te activeren (via het app-icoontje op de taakbalk) en vervolgens de Win-toets in te drukken terwijl tegelijkertijd een aantal keer op de pijltjestoets naar links of rechts wordt gedrukt, net zo lang totdat het betreffende venster tevoorschijn komt.