Partitioneren SSD/harde schijf

De meeste interne schijven zijn standaard voorzien van slechts één partitie, de C:-schijf. Deze situatie is minder praktisch omdat de persoonlijke gegevens zodoende niet gescheiden kunnen worden van het besturingssysteem (daarnaast is het lastig een systeemback-up te maken). Voordat Windows (opnieuw) wordt geïnstalleerd, is het dus verstandig eerst de interne SSD of harde schijf opnieuw te partitioneren en daarbij deze in partities te verdelen. Deze partities verschijnen vervolgens in de Windows Verkenner als aparte schijven (C:, D:, E:, etc.).

RECOVERY-PARTITIE

Is de interne schijf voorzien van een door de fabrikant geplaatste (veelal verborgen) recovery-partitie, verwijder deze dan pas wanneer u er absoluut zeker van bent dat deze niet meer nodig is. Het bestellen van recovery-CD/DVD's duurt namelijk erg lang en is doorgaans niet gratis! Wilt u de Windows-partitie verkleinen om extra ruimte vrij te maken voor nieuwe partities? Op de pagina over het kleiner maken van de Windows-partitie in het geval dat een recovery-partitie aanwezig is wordt uitgelegd hoe dat veilig en mét behoud van de recoverypartitie is uit te voeren.


LET OP: Met het verwijderen van een partitie verliest u alle gegevens op deze partitie, zorg er daarom voor dat eerst alle belangrijke gegevens zijn veiliggesteld! Maak zo nodig eerst een back-up van de partitietabel met imagesoftware zoals SAVEPART.EXE (Partition Saving, zie de pagina over het maken van een systeemback-up).

MBR en GPT: de oude en de nieuwe manier van partitioneren

Er zijn twee verschillende indelingen om de interne schijf van een Windows-computer te partitioneren: volgens het vertrouwde MBR (Master Boot Record) of het nieuwe GPT (GUID Partition Tabel). Welke indeling gebruikt kan worden, is afhankelijk van de te installeren Windows-versie (32- of 64-bits) en type systeem (het oude vertrouwde BIOS of het nieuwe EFI/UEFI). Aangezien achteraf niet meer zo makkelijk geswitcht kan worden tussen MBR en GPT is het verstandig om meteen de gewenste keuze te maken.

MBR (Master Boot Record): Primaire partitie, uitgebreide partitie en logische stations

Bij een MBR (Master Boot Record) wordt een bootrecord in de eerste sector van de interne schijf geplaatst met daarin opgeslagen de partitietabel en informatie over het opstartproces (bijvoorbeeld vanaf welke partitie moet worden opgestart, welke partities verborgen moeten worden, e.d.). Een groot minpunt van MBR, want raakt deze bootrecord beschadigd dan zijn de gegevens alleen nog met recoverysoftware toegankelijk te maken. Een ander nadeel van de MBR is dat deze ruimte maximaal vier partities kan bevatten, hier moet dus verstandig mee worden omgegaan. Voor het installeren van een besturingssysteem (in dit geval Windows) wordt doorgaans een primaire partitie gebruikt. Zijn er voornemens een multiboot systeem aan te maken dan is het noodzakelijk een tweede en wellicht derde primaire partitie aan te maken. Wanneer meer dan vier partities gewenst zijn dan kan dat worden opgelost met een uitgebreide partitie (ook wel extended partitie genoemd), deze kan namelijk worden voorzien van meerdere logische stations (die dienst kunnen doen als ‘partities’). Bij partitionering op basis van MBR is het dus verstandig voor elk besturingssysteem een primaire partitie aan te maken plus één uitgebreide partitie met logische stations voor de overige schijfletters (bijvoorbeeld voor de data- en back-up partities).

TIP: Zie https://technet.microsoft.com/en-us/library/cc976786.aspx voor meer informatie van Microsoft over de MBR.

GPT (Globally Unique Identifier Partition Table)

Een partitietabel gebaseerd op GPT is beter bestand tegen beschadigingen. De GPT-gegevens worden namelijk niet alleen tweemaal opgeslagen (in een primaire GPT aan het begin van de interne schijf en als back-up in een secundaire GPT aan het einde van de interne schijf), er vindt ook nog eens CRC32 (32-bit Cyclic Redundancy Check) controle plaats om logische corruptie van de GPT te achterhalen én indien nodig gelijk te herstellen. Dankzij de 64-bits adressering kan GPT ook overweg met de grotere interne schijven (de maximale grens voor MBR ligt vanwege de 32-bits adressering bij 2,2 TB). Tevens biedt GPT de mogelijkheid om maximaal 128 partities op één schijf aan te maken, hetgeen het aantal beschikbare schijfletters ruimschoots overstijgt.

Opbouw van de MBR-indeling t.o.v. de GPT-indeling (bron: Microsoft TechNet)

Er zijn ook kanttekeningen bij GPT te plaatsen:

TIP: Zie https://msdn.microsoft.com/en-us/windows/hardware/gg463525.aspx voor meer informatie van Microsoft over de GPT.

Interne schijf voorafgaande aan of tijdens de setup partitioneren

Met behulp van speciale partitioneringssoftware zoals Paragon Partition Manager (download: www.paragon-software.com/home/pm-express/), EaseUS Partition Manager (download: www.partition-tool.com/personal.htm), MiniTool Partition Wizard (download: www.partitionwizard.com/partition-wizard-bootable-cd.html) en/of de GParted Live CD/Parted Magic kan de interne schijf zowel voor als na de installatie van Windows worden gepartitioneerd, deze tools zijn namelijk in staat om een bestaande partitie mèt behoud van gegevens te verkleinen. Het is echter zelden noodzakelijk gebruik te maken van dergelijke partitioneringssoftware, veel aanpassingen kunnen namelijk gewoon tijdens de setup van Windows worden uitgevoerd. Wanneer de setup vraagt op welke schijf en partitie Windows moet worden geïnstalleerd, kunnen bestaande partities immers via de link Stationsopties (geavanceerd) worden verwijderd (bij XP met de D-toets). Vervolgens kan direct een nieuwe Windows-systeempartitie met de gewenste omvang worden aangemaakt. Daarnaast kan een Windows-partitie ook altijd nog achteraf met Schijfbeheer worden verkleind, zij het in beperkte mate.

LET OP: Een aangemaakte (primaire) partitie wordt na een herstart van Windows automatisch C: genoemd. Wordt de Windows-partitie tijdens de Windows-setup aangemaakt, houd dan nauwlettend in de gaten dat deze partitie ook daadwerkelijk C: wordt genoemd. Is dit NIET het geval, breek de installatie dan af, herstart de setup en maak de partitie opnieuw aan!

De overige partities kunnen gemakkelijk binnen Windows worden aangemaakt, gebruik makend van Schijfbeheer (te openen via het Win-X startmenu of het configuratiescherm, onderdeel Systeembeheer, onderdeel Computerbeheer). Bij een MBR-schijf is dit soms wel even gepuzzel om dit voor elkaar te krijgen, een uitgebreide partitie kan namelijk alleen worden aangemaakt wanneer reeds drie primaire partities aanwezig zijn. Met Windows Schijfbeheer kunnen ook de schijfletters van de DVD-spelers binnen Windows worden gewijzigd zodat er een logischere toewijzing van schijfletters plaatsvindt.

Het partitioneren met Schijfbeheer en het veranderen van de schijfletters.

Partitioneren met MBR of GPT

Wordt de interne schijf tijdens de setup opnieuw gepartitioneerd dan bepalen het type systeem (BIOS of UEFI) en de te installeren Windows-versie (32- of 64-bits) of het MBR of GPT wordt. Gaat het om de 32-bits versie of is de computer voorzien van BIOS (waarbij het ook niet mogelijk is EFI/UEFI via het BIOS te activeren) dan wordt de interne schijf tijdens de setup automatisch voorzien van MBR. Bij een combinatie van 64-bits met EFI/UEFI kunnen beide partitietabellen worden toegepast, de keuze is afhankelijk van de methode waarop de DVD wordt opgestart: wordt de DVD zonder EFI/UEFI-ondersteuning opgestart dan wordt automatisch gepartitioneerd volgens MBR, wordt de DVD met EFI/UEFI opgestart dan wordt automatisch gepartitioneerd volgens GPT (de opstartmodus is te wijzigen via de opstartopties van het EFI/UEFI).

Wordt de installatie-DVD zonder EFI/UEFI-ondersteuning opgestart terwijl de betreffende interne schijf reeds volgens GPT is gepartitioneerd, dan verschijnt (op het moment dat de Windows-partitie moet worden geselecteerd) de foutmelding “Kan Windows niet op deze schijf installeren. De geselecteerde schijf heeft een GPT-partitiestijl.”. Wordt de installatie-DVD daarentegen volgens EFI/UEFI opgestart en is de betreffende interne schijf reeds volgens MBR gepartitioneerd dan verschijnt de foutmelding "Kan Windows niet op deze schijf installeren. De geselecteerde schijf bevat een MBR-partitietabel. Op EFI-systemen kunt u Windows alleen op GPT-schijven installeren.". Er zijn dan twee opties: óf de gehele interne schijf wordt opnieuw gepartitioneerd óf de setup wordt afgebroken om de computer volgens de andere methode op te starten (te wijzigen in de opstartopties van het BIOS dan wel EFI/UEFI).

Bij installatie van Windows op een MBR-schijf worden automatisch de volgende partities aangemaakt:

Bij installatie van Windows op een GPT-schijf worden automatisch de volgende partities aangemaakt (het advies is deze partities niet te verwijderen):

Formatteren (bestandssystemen NTFS en FAT32)

Het formatteren van een partitie is zeer eenvoudig. Klik met rechts op de partitie in de Windows Verkenner of in Windows Schijfbeheer en kies voor Formatteren. Er wordt vervolgens gevraagd naar de gewenste volumenaam, het type bestandssysteem (NTFS of FAT32) en de optie snel of volledig te formatteren (doorgaans is de snelle formattering voldoende; loopt de installatie van Windows vast, doorloop de setup dan opnieuw en probeer alsnog een volledige formattering). Windows Schijfbeheer formatteert de systeempartitie standaard naar het bestandssysteem NTFS. NTFS is niet alleen stabieler, maar heeft tevens het voordeel dat persoonlijke bestanden door Windows middels encryptie kunnen worden beveiligd (zie kader). Kies alleen FAT32 als er een speciale reden is om af te wijken. De schijfnaam kan altijd nog achteraf worden gewijzigd in de Windows Verkenner.

Windows schijfbeheer: instellingen harde schijf aanpassen

BESTANDEN BEVEILIGEN MET EFS: ENCRYPTED FILE SYSTEM

Binnen een NTFS-bestandssysteem kunnen de persoonlijke bestanden worden beveiligd door middel van encryptie (EFS, encrypted file system). Met een unieke sleutel (die gekoppeld is aan het account) wordt toegang tot deze gegevens verkregen. Wees wel voorzichtig met deze vorm van beveiligen: voor u er erg in heeft zijn de bestanden niet meer toegankelijk! Encryptie wordt toegepast door in de Windows Verkenner met rechts op een bestand te klikken en te kiezen voor Eigenschappen, knop Geavanceerd, optie Inhoud coderen\versleutelen om gegevens te beveiligen. Deze unieke EFS-sleutel wordt overigens veiliggesteld (geëxporteerd) via het configuratiescherm, onderdeel Gebruikersaccounts, taak Uw certificaten voor bestandsversleuteling beheren (bij Windows XP Pro moet eerst de gebruikersaccount worden geselecteerd en daarna de taak Wachtwoord niet meer vergeten). Zie de pagina over de beveiliging van Windows en het toepassen van encryptie voor meer informatie.

TIP: Met de tool BitLocker (bereikbaar via het configuratiescherm) beschikt Windows 8.1/10 Pro overigens ook over de mogelijkheid om een gehele partitie te versleutelen. Ook hier is het devies daar voorzichtig mee om te gaan!


Voorkeurssituatie: meerdere datapartities

De C:-partitie wordt bij voorkeur uitsluitend voor het Windows-besturingssysteem en de geïnstalleerde software gebruikt. Dit betekent dat de persoonlijke gegevens (zoals de persoonlijke documenten, muziek, video’s, e-mail, contactpersonen, agenda, favoriete websites e.d.) beter op een aparte D:-partitie opgeslagen kunnen worden. Op deze partitie kan voor elke gebruikersaccount een eigen map met persoonlijke data worden aangemaakt. Nadat Windows (en de overige software) van de persoonlijke data is gescheiden wordt het mogelijk een systeemback-up te maken (en terug te zetten) zonder hierbij het risico te lopen data te verliezen. Mijn advies is om de de image van Windows weg te schrijven naar een aparte partitie (in plaats van naar een via USB of netwerk aangesloten externe schijf), op deze manier is de systeemkopie het snelst terug te zetten (ongeacht de gebruikte imagesoftware)!

LET OP: Wordt de systeemback-up gemaakt met het op deze website beschreven MS-DOS-programma Partition Saving dan moet er een FAT32-partitie (op een MBR-partitie!) worden aangemaakt. Dit is praktisch op te lossen door een derde partitie E: (BACK-UP) aan te maken.

Voorbeeld schijfindeling

Voorbeeld (EFI/UEFI): 250 GB SSD-schijf + 2 TB schijf

In dit voorbeeld is de computer voorzien van EFI/UEFI en twee schijven: een snelle 250 GB SSD-schijf voor de Windows-installatie (te partitioneren met GPT) en een relatief trage 2 TB-schijf welke kan worden opgedeeld in partities voor het opslaan van persoonlijke data en het maken van een systeemback-up. De tweede schijf kan worden ingedeeld volgens GPT, wordt echter een image met Partition Saving gemaakt en teruggezet dan gaat de voorkeur uit naar MBR zodat de FAT32-partitie vanuit MS-DOS toegankelijk is. De indeling zou dan als volgt kunnen zijn:

Schijfletter 7 8 Schijfnaam
  250 GB 100 GB Schijf 1 (100 GB SSD, GPT)
    300 MB Recovery Partition
  100 MB 100 MB EFS-systeempartition
  128 MB 128 MB MSR-partitie
C: 249 GB 99 GB WINDOWS (NTFS) (minimaal 40-50 GB)
  2 TB 2 TB Schijf 2 (2 TB, MBR)
D: 2 TB 2 TB DATA (NTFS)
  .... .... ....
E: 32 GB 32 GB BACK-UP (FAT32)


Voorbeeld 2 (BIOS): 800 GB schijf

In dit voorbeeld (een computer voorzien van BIOS) wordt een enkele schijf opgedeeld in een systeempartitie (C:) en een uitgebreide partitie (met de logische stations D: en E:). Schijf D: wordt gebruikt voor de persoonlijke data en schijf E: is gereserveerd voor het maken van een systeemback-up. In dit geval zou de indeling als volgt kunnen zijn:

Schijfletter XP 7/Vista Schijfnaam
  50 Gb 100 GB Primaire partitie voor het besturingssysteem:
C: 50 GB 100 GB WINDOWS (NTFS, XP minimaal 10 GB, 8/7/Vista minimaal 40-50 GB)
  750 GB 700 GB Uitgebreide partitie met de volgende logische stations:
D: 720 GB 670 GB DATA (NTFS)
E: 32 GB 32 GB BACK-UP (FAT32)

 

SYSTEEMBACK-UP PARTITIE

In het voorbeeld is een systeemback-uppartitie aangemaakt met een omvang van 32 GB. De ingepakte versie van een systeemback-up van de Windows-partitie (C) neemt ongeveer 65% van de originele hoeveelheid bezette sectoren in beslag (de omvang is afhankelijk van de geïnstalleerde software, bestanden voor de slaapstand en het virtuele geheugen worden niet meegenomen). Een systeemback-up van een standaard Windows-installatie neemt 5 tot 10 GB aan data in beslag. Voor drie systeemback-ups inclusief de nodige software is dus al snel 20 tot 30 GB aan opslagruimte nodig. Een back-uppartitie van 32 GB is dan geen overbodige luxe.


Partitie verkleinen om ruimte voor nieuwe partities te maken

Wil je een aparte partitie voor de persoonlijke bestanden aanmaken maar is het herinstalleren van Windows net een brug te ver? Ook dan is er hoop! Door de Windows-partitie mèt behoud van gegevens te verkleinen, ontstaat er ruimte om nieuwe partities te maken zonder dat een herinstallatie nodig is. Zie de pagina over het verkleinen van de Windows-partitie met behoud van gegevens.

Recovery-partitie verwijderen

De recovery-partitie (ook wel herstelpartitie genoemd) wordt door de computerfabrikant aangebracht om Windows in geval van problemen terug te kunnen zetten naar de fabrieksinstellingen. Deze partitie neemt vaak vele GB's aan kostbare ruimte in beslag, voor velen een doorn in het oog. Is de beschikbare schijfruimte beperkt dan kan ik me voorstellen dat je geneigd bent de recovery-partitie te verwijderen. Doe dat echter alleen wanneer je over een alternatieve methode beschikt om het besturingssysteem opnieuw te installeren. Een goed alternatief moet buiten Windows om kunnen worden opgestart (systeemherstel is immers niet meer beschikbaar wanneer het besturingssysteem er de brui aan geeft...).

Drie goede opties die als vervanging voor de recovery-partitie kunnen worden gebruikt:

LET OP: Het verwijderen van de recovery-partitie is op eigen risico! Heeft u de recovery-partitie verwijderd zonder deze voorzorgsmaatregel in acht te nemen en zijn er onherstelbare problemen met Windows ontstaan dan zit er in de meeste gevallen niets anders op dan via de helpdesk van de fabrikant een recovery-DVD te bestellen. Vaak zijn daar belachelijk hoge kosten aan verbonden en duurt het al snel een weekvoordat deze in huis is. Mocht u nog met een oudere Windows-versie werken dan is het de overweging waard om dan maar meteen een upgrade-DVD naar Windows 10 aan te schaffen...

 
 
 
 

© 2001-2015 - - SchoonePC - Rotterdam - The Netherlands