10-stappenplan herinstalleren en optimaliseren Windows

Op de meeste nieuwe computers is Windows al voorge´nstalleerd zodat u er direct mee aan de slag kunt. In beginsel is de computer nog vrij van problemen, maar gedurende het gebruik raakt deze langzaam maar zeker vervuild waardoor deze traag wordt, fouten gaat vertonen of zelfs vastloopt. Is er met goed fatsoen niet meer met de computer te werken dan wordt het tijd Windows opnieuw te installeren. Wordt vervolgens een back-up van dit schone en geoptimaliseerde besturingssysteem gemaakt, dan is het de ge´nvesteerde tijd meer dan waard!

Een herinstallatie kost veel tijd maar is de moeite waard

De angst voor het onbekende is voor velen een reden om een herinstallatie op de lange baan te schuiven. Een andere reden is de factor tijd. Niet voor het installeren van Windows zelf (want dat is redelijk snel te doen), maar voor allerhande zaken eromheen: het veiligstellen van gegevens, het opnieuw downloaden van de Windows-updates, het installeren van hard- en software, het finetunen van alle instellingen, het terugzetten van de persoonlijke data en eventueel nog het maken van een systeemback-up. Zelfs een goed voorbereide computerspecialist is al snel 5 uur bezig om een computer volledig naar zijn hand te zetten!

Laat deze tijdsinvestering echter geen reden zijn om af te zien van een herinstallatie! Een vervuild besturingssysteem veroorzaakt namelijk ook vertraging en onnodige ergernissen. Het grappige is dat men zich dit meestal pas realiseert nßdat Windows opnieuw is ge´nstalleerd. En voor menig lezer bleek de herinstallatie achteraf makkelijker dan ze hadden verwacht. Het is dan ook geen uitzondering dat de aanschaf van een nieuwe computer voorlopig op de lange baan wordt geschoven nadat Windows opnieuw is ge´nstalleerd. Een goed afgestelde computer met bijbehorende systeemback-up kan nog vele jaren mee, het bespaart dus ook nog eens in de portemonnee. Het feit dat veel van mijn klanten uit mijn computerhulp-aan-huis-periode pas weer contact opnamen wanneer een nieuwe computer moest worden ge´nstalleerd, is hier wellicht het beste bewijs van. Bedenk tevens dat het een investering in kennis en ervaring is!

Het 10-stappenplan

Op deze website staat van A tot Z beschreven hoe het installeren en optimaliseren van Windows in zijn werk gaat. Dat is nogal wat leeswerk! Samengevat komt het herinstalleren van Windows echter neer op het doorlopen van de volgende 10 stappen. De meeste tips in stappen 5 t/m 10 zijn ook direct toepasbaar op een bestaande Windows-installatie. Dus is een herinstallatie op dit moment niet nodig (of heeft u daar anderszins geen behoefte aan) dan kunnen de eerste vier stappen prima worden overgeslagen.

NIEUWE INTERNE SCHIJF BESPAART TIJD, BEPERKT RISICO'S

Wellicht de beste tip voor een risicoloze en vlotte herinstallatie van Windows: vervang de oude interne harde schijf door een SSD-schijf. Hierdoor worden alle gegevens en instellingen met 100% zekerheid veiliggesteld, ze staan immers nog op de oude schijf. Bijkomende voordelen zijn dat de computer een stuk sneller wordt Ún het herinstalleren van Windows veel minder tijd vergt. Ontstaan er problemen dan kan altijd weer vanaf de oude schijf worden opgestart zodat nog toegang kan worden verkregen tot de oude Windows-installatie (en daarmee ook tot de persoonlijke bestanden en instellingen!). Omdat op deze manier het risico van gegevensverlies tot bijna nul wordt gereduceerd, kan met de nieuwe SSD naar wens worden geŰxperimenteerd.


Stap 1: Het veiligstellen van persoonlijke gegevens

De eerste stap bij het herinstalleren van Windows is het veiligstellen van de persoonlijke gegevens. Het gaat om de gegevens die echt niet verloren mogen gaan, zoals de persoonlijke documenten, muziek, video's, gedownloade software, e-mail e.d. Volgens dit stappenplan worden deze gegevens verwijderd doordat de interne schijf opnieuw wordt gepartitioneerd en geformatteerd. Maar of de schijf nu opnieuw wordt gepartitioneerd en geformatteerd of dat Windows met behoud van gegevens opnieuw wordt ge´nstalleerd (waarbij de bestanden op de Windows-partitie worden gekopieerd naar de map Windows.old), het blijft sowieso verstandig om de persoonlijke gegevens veilig te stellen!

Persoonlijke gegevens zijn vrij eenvoudig met de Windows Verkenner te achterhalen en te kopiŰren naar een veilige locatie zoals een USB-stick, externe schijf of online opslag zoals OneDrive en/of Dropbox. Wordt Windows op een nieuwe interne schijf ge´nstalleerd dan is deze stap overbodig, de oude schijf bevat immers nog een kopie van de gegevens. Is de interne schijf in meerdere partities verdeeld dan kunnen de persoonlijke gegevens redelijk veilig op een van de overige partities worden weggeschreven, maar ook dan is het verstandig de gegevens tevens op een extern medium veilig te stellen. Er zijn nog meer gegevens om veilig te stellen voordat de herinstallatie wordt uitgevoerd, denk bijvoorbeeld aan de instellingen (inclusief de wachtwoorden) van de e-mailaccount(s) en eventuele FTP-account(s). Denk ook aan de bezochte websites (inclusief inloggegevens), de instellingen van het draadloze netwerk, productsleutels van ge´nstalleerde software en de drivers van de ge´nstalleerde hardware. Op de pagina over het maken van een back-up van persoonlijke data is uitgebreide informatie over de opslaglocatie van de persoonlijke gegevens te vinden.

TIP: Is het niet meer mogelijk om Windows op te starten dan kan altijd nog worden geprobeerd de interne schijf (en dus ook de persoonlijke gegevens) te benaderen met een opstartbare CD/DVD/USB-stick (zoals Bart's PE, VistaPE of Windows 7/8.1 PE). Het is echter praktischer om Windows eerst opnieuw te installeren op een nieuwe schijf om vervolgens de oude interne schijf als tweede schijf aan te sluiten. De gegevens kunnen dan direct van de oude naar de nieuwe schijf gekopieerd worden. De oude schijf kan natuurlijk ook nog worden uitgelezen door deze op een andere computer aan te sluiten.

Stap 2: Het partitioneren en formatteren van de interne schijf

Naast enkele kleine ondersteunende partities bevat de interne schijf meestal slechts ÚÚn partitie (de C-schijf) met daarop het Windows-besturingssysteem, de ge´nstalleerde software en alle persoonlijke gegevens. Is men tevreden met deze partitie-indeling dan is het onnodig de interne schijf opnieuw te partitioneren. Nadat de partitie tijdens de setup is geselecteerd om Windows op te installeren, worden alle nog aanwezige bestanden op de partitie met een (snelle) formattering automatisch verwijderd.

De voordelen van meerdere partities

Door de persoonlijke gegevens op een aparte datapartitie te plaatsen (gescheiden van de systeembestanden), zijn ze overzichtelijker gearchiveerd, staan ze veiliger in het geval Windows niet meer wil opstarten, is het gemakkelijker om een back-up van de persoonlijke bestanden en/of een systeemback-up van Windows (zie stap 10) te maken Ŕn terug te zetten!

De ideale partitie-indeling

Het is verstandig om de partitie waar Windows op wordt ge´nstalleerd, minimaal 100 GB groot te maken. De resterende ruimte op de interne schijf kan voor andere doeleinden worden gebruikt, bijvoorbeeld een aparte partitie voor de persoonlijke data (bij voorkeur de D:-schijf, geformatteerd met het be-standssysteem NTFS). Ook is het handig en verstandig om een extra partitie aan te maken voor het wegschrijven van een systeemback-up van Windows. In onderstaand voorbeeld is te zien hoe de partitie-indeling eruit zou kunnen zien in geval van een snelle SSD-schijf van 120 GB met een relatief trage harde schijf van 2 TB (zie de indeling van uw eigen pc via Windows Schijfbeheer, bereikbaar via het Win-X startmenu):

voorbeeld partitieindeling

Wanneer partitioneren?
Het aanpassen van de partitie-indeling kan vooraf, tijdens of na afloop van de setup:

PARTITIONEREN IN GEVAL VAN EEN RECOVERY-PROCEDURE?

Is de computer voorzien van een door de fabrikant aangebracht recovery-systeem (zie stap 3), dan is het vooraf opnieuw partitioneren van de interne schijf eigenlijk geen optie omdat de recovery-procedure daarna waarschijnlijk niet meer zal functioneren. Is een afwijkende partitie-indeling toch wenselijk dan zal de Windows-partitie achteraf verkleind moeten worden.


Stap 3: Het installeren van Windows: de setup

Het veiligstellen van gegevens en het opnieuw partitioneren van de interne schijf wordt door veel gebruikers overgeslagen. De herinstallatie van Windows begint in dat geval direct bij stap 3: de setup van Windows. Om problemen tijdens de setup te voorkomen, is het verstandig eerst de externe hardware (zoals de printer, scanner, e.d.) los te koppelen voordat de setup wordt opgestart. Sluit de hardware na afronding van de setup stuk voor stuk weer aan om de bijbehorende drivers te installeren.

Standaard Windows-installatie versus een recovery-systeem
Het herinstalleren van Windows kan volgens twee principes: met een standaard installatie via een Windows-DVD of met een door de fabrikant aangebracht recovery-systeem waarbij de computer wordt teruggebracht naar de fabrieksinstellingen. Hoewel een standaard installatie de meeste flexibiliteit biedt, heeft een recovery-systeem het voordeel dat de fabrieksinstellingen (inclusief de installatie van drivers, software en instellingen) in ÚÚn handeling kunnen worden teruggezet. Er zitten echter ook nadelen aan een recovery-systeem: de installatiemogelijkheden zijn beperkt, onbekende instellingen worden automatisch doorgevoerd en er wordt veelal ongewenst software meege´nstalleerd. Is de computer voorzien van een recovery-systeem, volg dan de aanwijzingen van de fabrikant.

De computer opstarten vanaf de Windows DVD (standaard installatie)
De setup van een standaard Windows-installatie is vrij eenvoudig: start de computer op vanaf de Windows-DVD en bevestig (indien nodig) met een druk op een toets dat de computer moet opstarten vanaf de DVD. De setup wordt vervolgens automatisch gestart. Wil de computer niet opstarten vanaf de DVD dan moet eerst de opstartvolgorde (vastgelegd in de BIOS/UEFI-instellingen) worden aangepast. Het is afhankelijk van het moederbord maar in de meeste gevallen is het BIOS of UEFI bereikbaar via de DEL-toets tijdens het opstarten van de computer. Zoek vervolgens naar een term als boot order, boot sequence of iets vergelijkbaars en pas de opstartvolgorde aan zodat de DVD-speler als eerste opstartmedium wordt genoemd.

De setup
De setup van Windows kan zonder al te veel problemen stap voor stap worden doorlopen. Kies tijdens de setup voor de installatie van Windows en niet voor een reparatie van een bestaande Windows-installatie. Het is vervolgens vrij eenvoudig de interne schijf tijdens de setup opnieuw te partitioneren op het moment dat wordt gevraagd op welke partitie Windows moet worden ge´nstalleerd (zie stap 2).

MOGELIJKE PROBLEMEN MET PARTITIES TIJDENS DE SETUP

Wellicht een van de meest voorkomende problemen tijdens het herinstalleren van Windows: een systeempartitie die niet kan worden geformatteerd. Dit probleem wordt veroorzaakt doordat de setup is geactiveerd vanuit Windows in plaats van direct vanaf de DVD.

Kan de setup geen interne schijf vinden? Dat ligt waarschijnlijk aan het ontbreken van de juiste SATA- of RAID-drivers voor Windows, wellicht staan deze op de met het moederbord meegeleverde CD/DVD.


RECOVERY-PROCEDURE: HERSTELLEN FABRIEKSINSTELLINGEN

Is de computer voorzien van een recovery-systeem dan zal de recovery volgens de aanwijzingen van de fabrikant moeten worden uitgevoerd. Er zijn een viertal mogelijkheden voor het herstellen van Windows naar de fabrieksinstellingen:

  • Opstarten recovery vanaf de CD/DVD
    Is er een recovery-CD/DVD ter beschikking gesteld (of heeft men deze zelf moeten branden), dan kan de computer van deze CD/DVD worden opgestart zodat automatisch met de recovery-procedure wordt begonnen.
  • Opstarten recovery vanuit Windows
    In sommige gevallen kan de recovery-procedure vanuit Windows 10 worden opgestart via Instellingen, onderdeel Bijwerken en beveiliging, sub Syseemherstel, optie Deze pc opnieuw instellen en vanuit Windows 8 via de charm Instellingen, optie Pc-instellingen wijzigen, onderdeel Bijwerken en herstellen, sub Systeemherstel. Hiermee wordt de recovery-partitie geactiveerd, zodat de computer na een herstart automatisch van deze partitie zal opstarten en met de recovery-procedure gaat beginnen.
  • Opstarten recovery tijdens het opstarten van de PC
    Soms kan de recovery-procedure worden gestart door tijdens het opstarten van de computer een specifieke toets in te drukken. Welke toets daarvoor moet worden gebruikt, wordt getoond tijdens het opstarten. De computer wordt vervolgens opgestart vanaf de recovery-partitie (in plaats van de Windows-partitie) waarna de recovery-procedure van start gaat.
  • Handmatig activeren van de recovery-partitie
    De recovery-partitie kan in sommige gevallen ook handmatig worden geactiveerd met partitioneringssoftware (als alternatief op de twee voorgaande mogelijkheden). Besluit men vooraf de interne schijf opnieuw te partitioneren (zie stap 2), dan kan deze mogelijkheid uitkomst bieden bij het weer aan de praat krijgen van een recovery-procedure.


Stap 4: Het installeren van de Windows-updates en drivers

Nadat Windows voor de eerste keer is opgestart, is het verstandig direct de Windows-updates te installeren. Windows Update kan bij Windows 10 worden gestart via Instellingen, onderdeel Bijwerken en beveiligen, sub Windows Update, bij Windows 8.1 via de charm Instellingen, optie Pc-instellingen wijzigen, onderdeel Bijwerken en herstellen, sub Windows Update en bij zowel Windows Vista als Windows 7 via het onderdeel Alle programma's van het startmenu en. Herstart Windows en herhaal dit proces, net zo lang totdat alle updates zijn ge´nstalleerd. Hoewel steeds meer hardware door Windows wordt herkend, kan het zijn dat een gedeelte van de hardware drivers nog steeds ontbreekt. Deze hardware drivers kunnen normaal gesproken vanaf de bij de computer meegeleverde CD/DVD’s worden ge´nstalleerd. De drivers kunnen echter beter worden gedownload vanaf de website van de fabrikant, zodat met zekerheid de meest recente drivers worden ge´nstalleerd.

ACHTERHALEN VAN DE MOEDERBORD DRIVERS

Na een herinstallatie van Windows komt het nogal eens voor dat het geluid ontbreekt of energiebeheer niet naar behoren functioneert. Beide problemen zijn meestal op te lossen door de bij het moederbord behorende drivers te installeren. Je moet dan natuurlijk wel weten welk merk en type moederbord er in de computer zit, hetgeen eenvoudig is te achterhalen met een tool als CPU-Z (download: www.cpuid.com/softwares/cpu-z.html). Vervolgens kunnen de benodigde moederbord drivers via de website van de fabrikant worden opgespoord en gedownload. Ook de tool PC Wizard (download: www.cpuid.com/softwares/pc-wizard.html) kan goed van pas komen bij het traceren van de benodigde drivers.


Stap 5: Het afstellen en optimaliseren van Windows

Het besturingssysteem, de bijbehorende updates en de benodigde hardware drivers zijn inmiddels ge´nstalleerd, maar eigenlijk moet het meest tijdrovende werk nog beginnen: het naar wens afstellen en optimaliseren van Windows. Door het toepassen van persoonlijke voorkeuren en het doorvoeren van de optimale instellingen kan het gebruikersgemak aanzienlijk worden verhoogd. De persoonlijke voorkeursinstellingen zijn echter niet zo gemakkelijk in een uniform stappenplan vast te leggen, deze worden meestal pas al werkende met de computer aangepast. Het kost dan ook enkele dagen tot weken voordat de computer volledig naar wens is afgesteld. Gebruik de eerste twee hoofdstukken van dit boek als leidraad en pas alleen die tips toe die u begrijpt en in uw situatie daadwerkelijk een toegevoegde waarde hebben.

Stap 6: Het beveiligen van Windows (met een firewall en virusscanner)

Standaard is de computer al beveiligd met Windows Defender (een virusscanner en antimalware oplossing), de ingebouwde Windows firewall en de beveiligingsfeatures van de browsers Windows Edge en Internet Explorer. Deze beveiliging is eventueel uit te breiden met beveiligingssoftware. Veel computergebruikers vertrouwen daarbij op een totaaloplossing van een van de grote beveiligingsbedrijven zoals McAfee, Norman, Norton, Panda of Kaspersky. De commerciŰle pakketten van deze grote namen bevatten een verzameling tools ter beveiliging van de computer, een hoop toeters en bellen waarvan men zich kan afvragen of ze wel nodig zijn. De veelzijdigheid van de totaalpakketten heeft ook een minpunt: ze kosten veel systeembronnen waardoor de computer hinderlijk traag kan worden. De vraag is dus of zo'n zwaar pakket wel zinvol is! Omdat de gratis alternatieven doorgaans minder belastend zijn voor het besturingssysteem, kunnen ze wellicht uitkomst bieden.

TIP: Voordat wordt ge´nvesteerd in een commercieel beveiligingspakket is het verstandig eerst de website van de internetprovider te raadplegen! Sommige internetproviders bieden hun klanten namelijk gratis een dergelijk beveiligingspakket aan.

Gratis beveiligingssoftware als alternatief

Naast de commerciŰle beveiligingspakketten zijn ook goede gratis programma’s beschikbaar, zoals AVG, Avast of Avira. Zie de pagina over het installeren van een gratis virusscanner voor meer informatie. Meestal wordt alleen gedacht aan een virusscanner, maar een firewall kan net zo nuttig zijn omdat daarmee controle over het internetverkeer wordt verkregen. Windows is standaard uitgerust met een firewall, maar de mogelijkheden en gebruikersvriendelijkheid daarvan valt tegen. Grootste minpunt is de beperkte mogelijkheid het internetverkeer van de programma's afzonderlijk te blokkeren dan wel toe te staan. Gelukkig zijn er diverse gratis firewalls beschikbaar die wÚl over deze mogelijkheden beschikken Ŕn betrouwbaar zijn, bijvoorbeeld die van Comodo.

Stap 7: Het installeren van programma's

Nu Windows optimaal is afgesteld en de beveiliging is gewaarborgd, kunnen apps (Windows 8/10) en programma's worden ge´nstalleerd. Meestal gaat het dan om een office-pakket en de bij de hardware geleverde software zoals scannersoftware, printersoftware, fotobewerkingssoftware, e.d. Installeer in deze fase alleen de software die in de toekomst met zekerheid gebruikt zal worden, eventueel bijgewerkt naar de laatst beschikbare versie. Het testen van software kan men beter uitstellen totdat alle stappen van dit stappenplan zijn afgerond zodat bij het ontstaan van onverwachte problemen een systeemback-up kan worden teruggezet. Er zijn legio interessante (gratis!) softwarepakketten waaraan u veel plezier kunt beleven. De interessantste gratis softwarepakketten die eigenlijk niet op uw computer mogen ontbreken, worden in dit boek nader belicht.

Stap 8: Het terugplaatsen van de persoonlijke gegevens

De volgende stap is het terugplaatsen van de persoonlijke gegevens naar de bij de gebruikersaccounts behorende opslaglocaties. Dat kan de oorspronkelijke opslaglocatie zijn, maar (zoals eerder aangegeven) is het verstandiger de persoonlijke gegevens permanent te scheiden van de bestanden van het besturingssysteem door gebruik te maken van een aparte datapartitie. Hoe dat in zijn werk gaat (en de problemen die zich daarbij kunnen voordoen) wordt besproken op de pagina over het verplaatsen van de persoonlijke bestanden naar een datapartitie.

Stap 9: Het opruimen van overbodige bestanden

Zijn er geen noemenswaardige problemen meer met de nieuwe Windows-installatie dan wordt het tijd om de overbodige bestanden te verwijderen, zoals die voor Windows Update, de tijdelijke internetbestanden en installatiebestanden. Op de pagina over Schijfopruiming is uitgebreid te lezen welke bestanden kunnen worden verwijderd.

Stap 10: Het maken van een systeemback-up

Met het doorlopen van stappen 1 t/m 9 is de herinstallatie van Windows afgerond. Het zou echter zonde zijn van de ge´nvesteerde tijd wanneer zich onverhoopt een onoplosbaar probleem voordoet waardoor u genoodzaakt bent de gehele procedure nogmaals te doorlopen! Door ter afronding een systeemback-up te maken, kunnen de met bloed, zweet en tranen uitgevoerde handelingen definitief worden veiliggesteld. Dankzij deze systeemback-up kan Windows in geval van problemen altijd weer moeiteloos worden teruggezet naar de geoptimaliseerde, virusvrije situatie. Natuurlijk zou Windows systeemherstel in dergelijke gevallen ook uitkomst kunnen bieden, deze functie heeft echter de vervelende eigenschap op kritische momenten dienst te weigeren. Daarmee wordt meteen het grootste voordeel van een systeemback-up duidelijk: het werkt altijd en het geeft altijd hetzelfde resultaat!

Voor het maken van een systeemback-up is het niet noodzakelijk gebruik te maken van commerciŰle software, er zijn namelijk voldoende gratis alternatieven beschikbaar. Hoewel ik het gebruik van een aparte back-uppartitie adviseer, is dit niet per definitie noodzakelijk. De systeemback-up kan namelijk ook worden gemaakt op een (via het netwerk of USB-kabel aangesloten) externe schijf. Zie de pagina over het maken van een systeemback-up om te zien hoe dat in zijn werk gaat (en welke problemen zich daarbij kunnen voordoen).

 
 
 
 

ę 2001-2015 - - SchoonePC - Rotterdam - The Netherlands