Schijfopruiming en schijfdefragmentatie (Windows 10)

Nadat Windows is geïnstalleerd en afgesteld, wordt het tijd om de installatie op te schonen. De systeempartitie is na installatie nogal vervuild geraakt met overbodige bestanden, deze kunnen beter worden verwijderd (zeker wanneer de beschikbare ruimte schaars is). Het defragmenteren van de interne schijf (Windows 10 noemt het optimaliseren) is alleen nuttig in geval van een traditionele ‘harde’ schijf, SSD-schijven hoeven dus niet gedefragmenteerd te worden. Schijfopruiming en –defragmentatie kunnen de systeemprestaties bevorderen, maar verwacht geen wonderen!

NOOT: Zie elders op deze website mocht je je afvragen waarom hier geen cleantools worden besproken.

Schijfopruiming

Tijdens installatie en afstelling van programma's worden altijd wel bestanden op de interne schijf opgeslagen die na afloop kunnen worden verwijderd, bijvoorbeeld de tijdens een upgrade aangemaakte map Windows.old met de bestanden van oude installatie, diverse tijdelijke bestanden en de geschiedenis van de webbrowser. Activeer bij Instellingen, onderdeel Systeem, sub Opslag de optie Slim opslaan om dergelijke bestanden na 30 dagen automatisch te laten verwijderen, wijzig eventueel de link Wijzigen hoe ruimte wordt vrijgemaakt welke bestanden hiervoor in aanmerking komen (de zelf gedownloade bestanden in de map Downloads kunnen desgewenst blijven staan). Met de knop Nu opruimen kan direct al wat ruimte worden vrijgemaakt. Is hiermee nog onvoldoende ruimte vrijgemaakt dan kan met de Windows-tool Schijfopruiming nog verder worden opgeruimd. Windows Schijfopruiming is bereikbaar door in de Windows Verkenner met rechts te klikken op de Windows-partitie (doorgaans de C:-schijf) en te kiezen voor Eigenschappen, tabblad Algemeen, knop Schijfopruiming. Activeer de knop Systeembestanden opschonen, selecteer alle typen bestanden (met uitzondering van Office Setup-bestanden indien aanwezig, deze kunnen later nog van pas komen) en verwijder de bestanden met een druk op de knop OK.

Schijfopruiming (windows.old)

Nog meer ruimte vrijmaken?

Wil je nog meer ruimte vrijmaken? Kijk dan ook eens naar de onderstaande bestanden en mappen. Via de Eigenschappen van een te legen map is te achterhalen hoeveel ruimte er maximaal kan worden vrijgemaakt. Door de beschikbare ruimte van de schijf na het verwijderen van bestanden te vergelijken met de oorspronkelijke vrije ruimte, kan achteraf worden bepaald hoeveel ruimte er daadwerkelijk is vrijgemaakt.

C:\HIBERFIL.SYS (verborgen, even groot als het RAM-geheugen)

Zodra de computer in de sluimer- of slaapstand gaat, wordt een afdruk van het RAM-geheugen gemaakt (opgeslagen in het bestand HIBERFIL.SYS, ook wel hibernation file genoemd) waarmee de computer bij het ontwaken direct de draad weer kan oppakken. De sluimer-/slaapstand wordt vaak bij laptops gebruikt om zodoende de accu te sparen. Wordt de slaapstand uitgeschakeld (via het configuratiescherm of het Win-X menu (onderdeel Energiebeheer, taak Wijzigen wanneer de computer in de slaapstand gaat), dan kan het bestand HIBERFIL.SYS net zo goed worden verwijderd (als dat nog niet was gebeurd). Dit kan flink wat ruimte besparen aangezien de afdruk van het RAM-geheugen doorgaans exact zo groot is als het RAM-geheugen zelf... Start de Windows PowerShell (Admin) via het Win-X menu en geef het commando POWERCFG /hibernate OFF. Is de slaap-/sluimerstand achteraf toch weer gewenst? Met het commando POWERCFG /hibernate ON kan het bestand weer in ere worden hersteld. Eventueel kan met het commando POWERCFG /hibernate –size 50 het bestand worden verkleind, tot (maximaal) 50% van het RAM-geheugen. Het uitschakelen of verkleinen van het hibernation-bestand heeft wel één nadeel: de opstarttijd van Windows wordt er negatief door beïnvloed!

C:\System Volume Information (verborgen)

Deze map is noodzakelijk voor de systeem- en bestandsherstelfunctie van Windows. De herstelfunctie die standaard uit staat, kan voor elke schijf apart worden ingeschakeld via het configuratiescherm, onderdeel Systeem, taak Geavanceerde systeeminstellingen, tabblad Systeembeveiliging, selecteer bij Beveiligingsinstellingen de betreffende partitie en wijzig de instellingen met de knop Configureren. Door het uitschakelen van de systeembeveiliging van een bepaalde schijf worden de eerder gemaakte herstelpunten (noodzakelijk voor de systeem- en bestandsherstelfunctie) verwijderd, en daarmee de bijbehorende map geleegd (de map System Volume Information zelf kan niet worden verwijderd). Wees hier wel voorzichtig mee want zonder herstelpunten is systeemherstel voor de betreffende schijf niet meer mogelijk! Nieuwe herstelpunten kunnen pas weer worden aangemaakt (met de knop Maken) nadat systeemherstel weer is geactiveerd. Als alternatief kunnen de herstelpunten ook worden verwijderd zonder de systeemherstelfunctie uit te schakelen: open Schijfopruiming (zie het begin van deze pagina), knop Systeembestanden opschonen, tabblad Meer opties, onderdeel Systeemherstel en schaduwkopieën, knop Opruimen. Groot voordeel van dit alternatief is dat het laatste herstelpunt wordt behouden!

C:\PAGEFILE.SYS (virtueel geheugen)

De pagefile (het 'virtueel geheugen') wordt gebruikt om het snelle RAM-geheugen te ontlasten zodra deze vol begint te lopen: gegevens worden dan tijdelijk naar het bestand PAGEFILE.SYS op de interne schijf weggeschreven zodat het RAM- geheugen beschikbaar blijft voor alle andere activiteiten. Beschikt de computer over veel RAM-geheugen (2 GB of meer) en draaien er geen programma's met een groot geheugengebruik, dan kan eventueel het virtueel geheugen worden uitgeschakeld.

C:\Windows\SoftwareDistribution

In deze map wordt de informatie voor Windows Update opgeslagen, inclusief de gedownloade en inmiddels geïnstalleerde Windows-updates. Deze map kan vanwege het grote aantal updates in de loop van de tijd vrij omvangrijk worden. Zelfs nadat de bij Windows Update behorende bestanden via Schijfopruiming (optie Windows Update opschonen) zijn verwijderd, blijft deze map vaak nog omvangrijk. Voor het verwijderen van de map SoftwareDistribution moet wel eerst de service Windows Update worden gestopt. Klik hiervoor met rechts op de service in het onderdeel Windows Services en kies voor Stoppen. Na enkele seconden kan de map C:\Windows\SoftwareDistribution (inclusief inhoud) worden verwijderd, waarna de betreffende service weer kan worden opgestart. Nadat de service weer actief is gemaakt, wordt de betreffende map vanzelf opnieuw aangemaakt (de update-geschiedenis is hiermee ook verwijderd, maar dat is niet erg). Tot slot moet via het configuratiescherm, onderdeel Windows Update, taak Instellingen wijzigen de optie Updates voor andere Microsoft-producten ontvangen tijdens het bijwerken van Windows nog worden geactiveerd zodat niet alleen de Windows-updates maar ook die van de andere Microsoft-producten kunnen worden gedownload en geïnstalleerd (deze optie is alleen aanwezig wanneer daadwerkelijk Microsoft-software zoals Office is geïnstalleerd). Het op deze wijze verwijderen van de map SoftwareDistribution maakt niet alleen ruimte vrij, maar is tevens een oplossing voor verscheidene Windows Update-problemen.

C:\Windows\Installer

Bij de installatie en het updaten van programma’s worden installatiebestanden in de map C:\Windows\Installer geplaatst, deze map kan behoorlijk omvangrijk worden. Het verwijderen van installatiebestanden kan tot grote problemen leiden, kopieer de bestanden daarom bij voorkeur eerst (tijdelijk) naar een back-uplocatie zodat ze bij foutmeldingen altijd weer kunnen worden teruggeplaatst. Overbodige installatiebestanden kunnen eventueel veilig worden verwijderd met de tool PatchCleaner (download: www.homedev.com.au/free/patchcleaner).

C:\Windows\Panther

Indien aanwezig bevat de map Panther bestanden die tijdens de installatie van Windows zijn gebruikt. Met name bij een upgrade-installatie met behoud van de geïnstalleerde programma’s, bestanden en instellingen is deze map al snel enkele GB’s groot. Is Windows eenmaal geïnstalleerd dan zijn deze bestanden echter niet meer nodig en kan de map, in het kader van de ruimtebesparing, gerust worden verwijderd.

C:\Windows\WinSxS

De map WinSxS bevat Windows Components, benodigd voor het installeren en updaten van Windows en Windows-onderdelen. De bestanden worden tevens gebruikt voor het oplossen van opstartproblemen en voor systeemherstel (zodat geïnstalleerde updates in geval van problemen altijd weer teruggedraaid kunnen worden). Nieuwe updatebestanden worden automatisch aan de map WinSxS toegevoegd en van menig bestand worden ook nog eens meerdere versies opgeslagen, de omvang van deze map kan daardoor gemakkelijk uitgroeien tot 10 GB of meer. De meeste bestanden zijn echter op een andere locatie opgeslagen en vanuit de map WinSxS toegankelijk middels symbolische links. Met het commando DISM /online /Cleanup-Image /AnalyzeComponentStore (let op de spaties!) in de Windows PowerShell (Admin) (te openen via het Win-X menu) wordt de actuele omvang van de map WinSxS getoond en is te zien welk gedeelte afkomstig is van andere Windows-locaties.

Functioneert Windows naar behoren dan kunnen de verouderde bestandsversies van Windows Update worden verwijderd. Dat kan alleen veilig met het commando DISM /online /Cleanup-Image /StartComponentCleanup /ResetBase. Verwijder deze bestanden dus niet met de Windows Verkenner, en al helemaal niet door ze met een symbolische link naar een andere partitie te verplaatsen, de kans is dan namelijk groot dat Windows Update dan foutmeldingen zal gaan vertonen.

C:\Program Files\NVIDIA Corporation\Installer2

Deze map met installatiebestanden voor de NVIDIA grafische kaart neemt zeer veel ruimte in beslag. Aangezien de bestanden na installatie niet meer nodig zijn, kan deze map probleemloos worden geleegd.

Prullenbak

Wellicht overbodig te vermelden, maar na het verwijderen van de nodige bestanden moet ook de prullenbak nog even worden geleegd. Dit kan met een rechter muisklik op de prullenbak in het bureaublad, optie Prullenbak leegmaken.

POP-UP "Er is onvoldoende schijfruimte" UITSCHAKELEN

Is een van de partities (bijna) vol dan toont Windows regelmatig een pop-up in het systeemvak dat er onvoldoende schijfruimte is. Het simpelweg verwijderen van bestanden is de makkelijkste oplossing om ruimte vrij te maken. Gaat het echter om een door de computerfabrikant aangebrachte recovery-partitie (waarmee Windows teruggezet kan worden naar de fabrieksinstellingen), dan is het verwijderen van bestanden uiteraard geen optie. Verwijder in dat geval met Windows Schijfbeheer de schijfletter zodat de betreffende partitie niet meer in de Windows Verkenner voorkomt (de melding wordt namelijk alleen getoond bij volle partities met een schijfletter). Het verbergen van de recovery-partitie heeft als bijkomend voordeel dat de recovery-bestanden niet beschadigd kunnen raken. Als alternatief kan de melding over onvoldoende schijfruimte ook gewoonweg worden uitgeschakeld: voeg daarvoor met de registereditor de DWORD-registerwaarde NoLowDiskSpaceChecks met de waarde 1 toe aan de registersleutel HKLM\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Policies\Explorer.

Er is onvoldoende schijfruimte
 


GEBLOKKEERDE BESTANDEN

Lukt het niet een bestand te verwijderen of te verplaatsen omdat het door een bepaald proces bezet wordt gehouden? De boosdoener is in veel gevallen eenvoudig te achterhalen en te beëindigen met de tool Process Explorer van Sysinternals (download: https://technet.microsoft.com/nl-nl/sysinternals/bb896653). Klik in de menubalk van Process Explorer op Find, Find Handle or DLL en voer de naam van het bezette bestand in om de naam van het verantwoordelijke proces op te sporen. Dit proces kan vervolgens in het basisscherm worden beëindigd door er met rechts op te klikken en te kiezen voor Kill Process. Als alternatief kan een geblokkeerd bestand ook worden vrijgegeven en verwijderd met tools als FileASSASSIN (download: www.malwarebytes.org/fileassassin), IObit Unlocker (download: www.iobit.com/nl/iobit-unlocker.php), UnLock IT (download: www.emcosoftware.com/unlock-it) en MoveOnBoot (download: www.emcosoftware.com/move-on-boot).


OP ZOEK NAAR NOG MEER SCHIJFRUIMTE...

Wil je nog meer schijfruimte vrijmaken dan is het wellicht interessant eerst te onderzoeken welke bestanden en programma's de meeste ruimte in beslag nemen. SpaceSniffer (download: www.uderzo.it/main_products/space_sniffer/) en TreeSize (download: www.jam-software.com/treesize_free/) kunnen daarbij goed van pas komen (beide als administrator uitvoeren)!


Schijf optimaliseren en defragmenteren

Beschikt de computer nog over een traditionele ‘harde’ schijf dan is het verstandig de Windows-partitie eerst te defragmenteren (Windows 10 noemt het optimaliseren) voordat een back-up (image) van het systeem wordt gemaakt. Bij een 'gefragmenteerde' schijf zijn bestanden in delen verspreid op de schijf opgeslagen. Dit komt omdat Windows bij het opslaan van een bestand zoekt naar de eerstvolgende beschikbare ruimte op de schijf, zonder te controleren of de ruimte groot genoeg is voor het bestand. Is de ruimte te klein, dan plaatst Windows de rest van het bestand op een andere vrije locatie, net zo vaak totdat het hele bestand is opgeslagen. Een groot bestand kan zo in meerdere delen gesplitst op de schijf staan, met onnodige vertraging tot gevolg. Het defragmenteren van de (harde) schijf creëert weer wat orde in deze chaos. De volgorde van de bestanden op de schijf wordt aangepast, zodat de meest gebruikte bestanden vooraan komen te staan. Dit alles met het beoogde resultaat: snelheidswinst.

LET OP: Een SSD-schijf hoeft niet gedefragmenteerd te worden. Sterker nog: het is zelfs onverstandig deze te defragmenteren! Het gaat alleen maar ten koste van de levensduur terwijl het geen enkele snelheidswinst oplevert. Windows herkent overigens de meeste SSD-schijven, en zal deze dan ook niet automatisch defragmenteren.

Standaard wordt het defragmenteren en/of optimaliseren van de interne schijf automatisch wekelijks op de achtergrond uitgevoerd. Omdat het defragmenteren een lagere prioriteit krijgt dan andere processen, is er normaal gesproken weinig van te merken. Is de automatische defragmentatie uitgeschakeld dan is het ook mogelijk het defragmenteren handmatig te starten: klik in de Windows Verkenner met rechts op de C:-schijf, kies Eigenschappen, tabblad Extra, knop Optimaliseren. Klik in dit venster op de knop Optimaliseren om het defragmenteren en/of optimaliseren van de schijf handmatig te starten (eventueel kunnen partities worden uitgesloten). Er kan tevens worden gecontroleerd wat op dat moment de mate van fragmentatie van de verschillende partities is. Desgewenst kan het defragmentatieschema worden gewijzigd naar maandelijks.

Schijfoptimalisatie

LET OP: De defragmentatietool van Windows doet zijn werk net zo goed als of zelfs beter dan andere tools voor het defragmenteren van de (systeem)bestanden. Er hoeft dus geen gebruik te worden gemaakt van alternatieve tools! Wordt toch gebruik gemaakt van een alternatieve tool, deactiveer dan via de knop Instellingen wijzigen de optie Gepland uitvoeren (aanbevolen) zodat wordt voorkomen dat de bestanden wekelijks naar een nieuwe locatie worden verplaatst.

 
 
 
 

© 2001-2017 - - SchoonePC - Rotterdam - The Netherlands