Schijfopruiming en schijfdefragmentatie (Windows 10)

De systeempartitie raakt tijdens de installatie en het gebruik van Windows vervuild met overbodige bestanden. Is de schijfruimte beperkt dan kunnen deze beter worden verwijderd. Vervolgens kan de interne traditionele ‘harde’ schijf nog gedefragmenteerd worden. Moderne SSD-schijven kunnen alleen geoptimaliseerd worden (defragmenteren is nutteloos, zelfs schadelijk). Schijfopruiming en –defragmentatie kunnen de systeemprestaties bevorderen, maar verwacht geen wonderen! Zie elders op deze website voor het geval je je afvraagt waarom hier geen cleantools worden besproken.


Schijfopruiming

Windows slaat aan de lopende band bestanden op die slechts tijdelijk nodig zijn, bijvoorbeeld tijdens het internetten of bij het installeren en/of updaten van Windows en programma’s. Deze tijdelijke bestanden kunnen probleemloos worden verwijderd. Activeer bij Instellingen, onderdeel Systeem, sub Opslag de optie Slim opslaan om dergelijke bestanden na dertig dagen automatisch te laten verwijderen. Bepaal via de link Wijzigen hoe ruimte wordt vrijgemaakt welke bestanden mogen worden verwijderd (de gedownloade bestanden in de map Downloads zijn wellicht nog de moeite waard om te bewaren). Bij een herinstallatie van Windows worden de bestanden van de vorige Windows-installatie tijdelijk opgeslagen in de map C:\Windows.old. Deze map, die enkele GB’s in beslag kan nemen, wordt na tien dagen automatisch verwijderd. Is direct na een grote update toch meer ruimte nodig, activeer dan bij onderdeel Nu ruimte vrijmaken de optie Eerdere versies van Windows verwijderen zodat de map C:\Windows.old direct wordt verwijderd. Controleer wel eerst of Windows nog naar behoren functioneert en of je geen persoonlijke bestanden mist voordat je op de knop Nu opruimen klikt.

Is hiermee nog onvoldoende ruimte vrijgemaakt, open dan de lijst met extra te verwijderen bestanden via de link Nu ruimte vrijmaken (eveneens bij Instellingen, onderdeel Systeem, sub Opslag). Geselecteerde bestanden kunnen met de knop Bestanden verwijderen direct worden verwijderd. Het gaat vaak om vele GB's aan schijfruimte, zeker als er nog een back-up van de vorige Windows-installatie aanwezig is (opgeslagen in de map C:\Windows.old). Laat de eventuele vermelding Office Setup-bestanden bij voorkeur ongemoeid, deze kunnen later nog van pas komen. Deze opruimmogelijkheid is overigens vergelijkbaar met de Windows-tool Schijfopruiming, bereikbaar vanuit de Windows Verkenner met een rechter muisklik op de Windows-partitie (doorgaans de C:-schijf), Eigenschappen, tabblad Algemeen, knop Schijfopruiming, knop Systeembestanden opschonen.

Schijfopruiming (windows.old)

Nog meer ruimte vrijmaken?

Wil je nog meer ruimte vrijmaken? Kijk dan ook eens naar de onderstaande bestanden en mappen. Via de Eigenschappen van een te legen map is te achterhalen hoeveel ruimte er maximaal kan worden vrijgemaakt. Door de beschikbare ruimte van de schijf na het verwijderen van bestanden te vergelijken met de oorspronkelijke vrije ruimte, kan achteraf worden bepaald hoeveel ruimte er daadwerkelijk is vrijgemaakt.

C:\HIBERFIL.SYS (verborgen, even groot als het RAM-geheugen)

Zodra de computer in de sluimer- of slaapstand gaat, wordt een afdruk van het RAM-geheugen gemaakt (opgeslagen in het bestand HIBERFIL.SYS, ook wel hibernation file genoemd) waarmee de computer bij het ontwaken direct de draad weer kan oppakken. De sluimer-/slaapstand wordt vaak bij laptops gebruikt om de accu te sparen. Wordt de slaapstand uitgeschakeld (via het Win-X menu, onderdeel Energiebeheer, link Extra energie-instellingen, taak Wijzigen wanneer de computer in de slaapstand gaat), dan kan het bestand HIBERFIL.SYS net zo goed worden verwijderd (als dat nog niet was gebeurd). Dit kan flink wat ruimte besparen aangezien de afdruk van het RAM-geheugen doorgaans exact zo groot is als het RAM-geheugen zelf. Start de Windows PowerShell (Admin) via het Win-X menu en geef het commando POWERCFG /hibernate OFF. Is de slaap-/sluimerstand achteraf toch weer gewenst? Met het commando POWERCFG /hibernate ON kan het bestand weer in ere worden hersteld. Eventueel kan met het commando POWERCFG /hibernate –size 50 het bestand worden verkleind, tot (maximaal) 50% van het RAM-geheugen. Het uitschakelen of verkleinen van het hibernation-bestand heeft wel één nadeel: de opstarttijd van Windows wordt er negatief door beïnvloed!

C:\System Volume Information (verborgen)

Deze map is noodzakelijk voor de systeem- en bestandsherstelfunctie van Windows. De herstelfunctie die standaard uit staat, kan voor elke schijf apart worden ingeschakeld via het configuratiescherm, onderdeel Systeem, taak Geavanceerde systeeminstellingen, tabblad Systeembeveiliging, selecteer bij Beveiligingsinstellingen de betreffende partitie en wijzig de instellingen met de knop Configureren. Door het uitschakelen van de systeembeveiliging van een bepaalde schijf worden de eerder gemaakte herstelpunten (noodzakelijk voor de systeem- en bestandsherstelfunctie) verwijderd, en daarmee de bijbehorende map geleegd (de map System Volume Information zelf kan niet worden verwijderd). Wees hier wel voorzichtig mee want zonder herstelpunten is systeemherstel voor de betreffende schijf niet meer mogelijk! Nieuwe herstelpunten kunnen pas weer worden aangemaakt (met de knop Maken) nadat systeemherstel weer is geactiveerd. Als alternatief kunnen de herstelpunten ook worden verwijderd zonder de systeemherstelfunctie uit te schakelen: open Schijfopruiming (zie het begin van deze pagina), knop Systeembestanden opschonen, tabblad Meer opties, onderdeel Systeemherstel en schaduwkopieën, knop Opruimen. Groot voordeel van dit alternatief is dat het laatste herstelpunt wordt behouden!

C:\PAGEFILE.SYS (virtueel geheugen)

De pagefile (het 'virtueel geheugen') wordt gebruikt om het snelle RAM-geheugen te ontlasten zodra deze vol begint te lopen: gegevens worden dan tijdelijk naar het bestand PAGEFILE.SYS op de interne schijf weggeschreven zodat het RAM- geheugen beschikbaar blijft voor alle andere activiteiten. Beschikt de computer over veel RAM-geheugen (2 GB of meer) en draaien er geen programma's met een groot geheugengebruik, dan kan eventueel het virtueel geheugen worden uitgeschakeld.

C:\Windows\SoftwareDistribution

In deze map wordt de informatie voor Windows Update opgeslagen, inclusief de gedownloade en inmiddels geïnstalleerde Windows-updates. Deze map kan vanwege het grote aantal updates in de loop van de tijd vrij omvangrijk worden. Zelfs nadat de bij Windows Update behorende bestanden via schijfopruiming (optie Windows Update opschonen) zijn verwijderd, blijft deze map vaak nog omvangrijk. Voor het verwijderen van de map SoftwareDistribution moet wel eerst de service Windows Update worden gestopt. Klik hiervoor met rechts op de service in het onderdeel Windows Services en kies voor Stoppen. Na enkele seconden kan de map C:\Windows\SoftwareDistribution (inclusief inhoud) worden verwijderd, waarna de betreffende service weer kan worden opgestart. Nadat de service weer actief is gemaakt, wordt de betreffende map vanzelf opnieuw aangemaakt (de update-geschiedenis is hiermee ook verwijderd, maar dat is niet erg). Tot slot moet via Instellingen, onderdeel Bijwerken en beveiliging, sub Windows Update, link Geavanceerde opties de optie Updates voor andere Microsoft-producten ontvangen tijdens het bijwerken van Windows nog worden geactiveerd zodat niet alleen de Windows-updates maar ook die van andere Microsoft-producten (zoals Office) kunnen worden gedownload en geïnstalleerd.

C:\Windows\Installer

Bij de installatie en het updaten van programma’s worden installatiebestanden in de map C:\Windows\Installer geplaatst, deze map kan behoorlijk omvangrijk worden. Het verwijderen van installatiebestanden kan echter tot grote problemen leiden, kopieer de bestanden daarom bij voorkeur eerst (tijdelijk) naar een back-uplocatie zodat ze bij foutmeldingen altijd weer kunnen worden teruggeplaatst. Overbodige installatiebestanden kunnen eventueel veilig worden verwijderd met de tool PatchCleaner (download: www.homedev.com.au/free/patchcleaner).

C:\Windows\Panther

Indien aanwezig bevat de map Panther bestanden die tijdens de installatie van Windows zijn gebruikt. Met name bij een upgrade-installatie met behoud van de geïnstalleerde programma’s, bestanden en instellingen is deze map al snel enkele GB’s groot. Is Windows eenmaal geïnstalleerd dan zijn deze bestanden echter niet meer nodig en kan de map, in het kader van de ruimtebesparing, gerust worden verwijderd.

C:\Windows\WinSxS

De map WinSxS bevat Windows Components, benodigd voor het installeren en updaten van Windows en Windows-onderdelen. De bestanden worden tevens gebruikt voor het oplossen van opstartproblemen en voor systeemherstel (zodat geïnstalleerde updates in geval van problemen altijd weer teruggedraaid kunnen worden). Nieuwe updatebestanden worden automatisch aan de map WinSxS toegevoegd en van menig bestand worden ook nog eens meerdere versies opgeslagen, de omvang van deze map kan daardoor gemakkelijk uitgroeien tot 10 GB of meer. De meeste bestanden zijn echter op een andere locatie opgeslagen en vanuit de map WinSxS toegankelijk middels symbolische links. Met het commando DISM  /online  /Cleanup-Image  /AnalyzeComponentStore (let op de spaties!) in de Windows PowerShell (Admin) (te openen via het Win-X menu) wordt de actuele omvang van de map WinSxS getoond en is te zien welk gedeelte afkomstig is van andere Windows-locaties. Functioneert Windows naar behoren dan kunnen de verouderde bestandsversies van Windows Update met het commando DISM  /online  /Cleanup-Image  /StartComponentCleanup  /ResetBase worden verwijderd. Verwijder deze bestanden niet met de Windows Verkenner, en al helemaal niet door ze met een symbolische link naar een andere partitie te verplaatsen, de kans is namelijk groot dat Windows Update dan foutmeldingen gaat vertonen.

C:\Program Files\NVIDIA Corporation\Installer2

Deze map met installatiebestanden voor de NVIDIA grafische kaart neemt zeer veel ruimte in beslag. Aangezien de bestanden na installatie niet meer nodig zijn, kan deze map probleemloos worden geleegd.

Prullenbak

Wellicht overbodig te vermelden, maar na het verwijderen van de nodige bestanden moet ook de prullenbak nog even worden geleegd. Dit kan met een rechter muisklik op de prullenbak op het bureaublad, optie Prullenbak leegmaken.

POP-UP " Er is onvoldoende schijfruimte" UITSCHAKELEN

Is een van de partities (bijna) vol dan toont Windows regelmatig een pop-up in het systeemvak dat er onvoldoende schijfruimte is. Het simpelweg verwijderen van bestanden is de makkelijkste oplossing om ruimte vrij te maken. Gaat het echter om een door de computerfabrikant aangebrachte recoverypartitie (waarmee Windows teruggezet kan worden naar de fabrieksinstellingen), dan is het verwijderen van bestanden uiteraard geen optie. Verwijder in dat geval met Windows Schijfbeheer de schijfletter zodat de betreffende partitie niet meer in de Windows Verkenner voorkomt (de melding wordt namelijk alleen getoond bij volle partities met een schijfletter). Het verbergen van de recoverypartitie heeft als bijkomend voordeel dat de recoverybestanden niet beschadigd kunnen raken. Als alternatief kan de melding over onvoldoende schijfruimte ook gewoonweg worden uitgeschakeld. Voeg daarvoor met de registereditor de DWORD-registerwaarde NoLowDiskSpaceChecks met de waarde 1 toe aan de registersleutel HKLM\SOFTWARE\ Microsoft\Windows\CurrentVersion\ Policies\Explorer.

Er is onvoldoende schijfruimte
 


GEBLOKKEERDE BESTANDEN

Lukt het niet een bestand te verwijderen of te verplaatsen omdat het door een bepaald proces bezet wordt gehouden? De boosdoener is in veel gevallen eenvoudig te achterhalen en te beëindigen met Process Explorer van Sysinternals (download: https://docs.microsoft.com/nl-nl/sysinternals/downloads/process-explorer). Klik in de menubalk van Process Explorer op Find, Find Handle or DLL en voer de naam van het bezette bestand in om de naam van het verantwoordelijke proces op te sporen. Dit proces kan vervolgens in het basisscherm worden beëindigd door er met rechts op te klikken en te kiezen voor Kill Process. Er zijn overigens meer tools voor het verwijderen van geblokkeerde bestanden, zoals FileASSASSIN, IObit Unlocker, UnLock IT en MoveOnBoot.


OP ZOEK NAAR NOG MEER SCHIJFRUIMTE

Wil je nog meer schijfruimte vrijmaken dan is het wellicht interessant eerst te onderzoeken welke bestanden en programma's de meeste ruimte in beslag nemen. SpaceSniffer (download: www.uderzo.it) en TreeSize (download: www.jam-software.com) kunnen daarbij goed van pas komen (beide als administrator uitvoeren)!


Schijf optimaliseren en defragmenteren

Beschikt de computer nog over een traditionele ‘harde’ schijf dan is het verstandig de Windows-partitie eerst te defragmenteren (Windows 10 noemt het optimaliseren) voordat een back-up (image) van het systeem wordt gemaakt. Bij een 'gefragmenteerde' schijf zijn bestanden in delen verspreid op de schijf opgeslagen. Dit komt omdat Windows bij het opslaan van een bestand zoekt naar de eerstvolgende beschikbare ruimte op de schijf, zonder te controleren of de ruimte groot genoeg is voor het bestand. Is de ruimte te klein, dan plaatst Windows de rest van het bestand op een andere vrije locatie, net zo vaak totdat het hele bestand is opgeslagen. Een groot bestand kan zo in meerdere delen gesplitst op de schijf staan, met onnodige vertraging tot gevolg. Het defragmenteren van de (harde) schijf creëert weer wat orde in deze chaos. De volgorde van de bestanden op de schijf wordt aangepast, zodat de meest gebruikte bestanden vooraan komen te staan. Dit alles met het beoogde resultaat: snelheidswinst.

LET OP: Een SSD-schijf hoeft niet gedefragmenteerd te worden. Sterker nog: het is zelfs onverstandig deze te defragmenteren! Het gaat alleen maar ten koste van de levensduur terwijl het geen enkele snelheidswinst oplevert. Windows herkent overigens de meeste SSD-schijven, en zal deze dan ook niet automatisch defragmenteren.

Standaard wordt het defragmenteren en/of optimaliseren van de interne schijf automatisch wekelijks op de achtergrond uitgevoerd. Omdat het defragmenteren een lagere prioriteit krijgt dan andere processen, is er normaal gesproken weinig van te merken. Is de automatische defragmentatie uitgeschakeld, start het defragmenteren dan handmatig op met een rechter muisklik op de C:-schijf, kies Eigenschappen, tabblad Extra, knop Optimaliseren (selecteer zo nodig de te optimaliseren partitie), knop Optimaliseren. In dit venster kan tevens worden gecontroleerd wat de mate van fragmentatie van de verschillende partities is. Via de knop Instellingen wijzigen kan het defragmentatieschema eventueel worden gewijzigd van wekelijks naar maandelijks, sluit zo nodig partities uit via de knop Selecteren.

Schijfoptimalisatie

LET OP: De defragmentatietool van Windows doet zijn werk net zo goed als of zelfs beter dan andere tools voor het defragmenteren van de (systeem)bestanden. Er hoeft dus geen gebruik te worden gemaakt van alternatieve tools! Wordt toch gebruik gemaakt van een alternatieve tool, deactiveer dan via de knop Instellingen wijzigen de optie Gepland uitvoeren (aanbevolen) zodat wordt voorkomen dat de bestanden wekelijks naar een nieuwe locatie worden verplaatst.

© 2001-2018 - - SchoonePC - Rotterdam - Privacyverklaring