De harde schijf van een (nieuwe) computer is meestal uitgerust met slechts één grote partitie. Ontstaat er op een zeker moment behoefte aan méér dan 1 partitie (bijvoorbeeld voor het scheiden van de persoonlijke bestanden en het besturingssysteem, het opzetten van een multiboot systeem en/of het maken van een systeemback-up van de Windows-installatie), dan zal de systeempartitie eerst (het liefst met behoud van de huidige Windows-installatie, geïnstalleerde programma's en overige gegevens) moeten worden verkleind. De ruimte die hiermee op de harde schijf wordt vrijgemaakt, kan voor nieuw aan te maken partities worden aangewend.
Het met behoud van gegevens verkleinen van de systeempartitie bespaart veel tijd ten opzichte van een herinstallatie van Windows, maar is niet geheel zonder risico's. Deze pagina legt daarom uit hoe de Windows-partitie op een veilige manier kan worden verkleind. Zie de pagina over het partitioneren van de harde schijf voor uitleg over de ideale partitie-indeling.
Hoeveel kleiner is haalbaar?
De maximaal te winnen vrije ruimte wordt bepaald door de laatst bezette sector op de partitie. De totale vrije ruimte op een
partitie is echter versnipperd doordat bestanden verspreid over de partitie worden weggeschreven in plaats van netjes achter elkaar. Hierdoor ontstaan 'gaten'
tussen de bezette sectoren. De partitie kan in eerste instantie eenvoudig worden verkleind door alleen de niet bezette sectoren aan het einde van de partitie te 'verwijderen'. Wordt hiermee niet genoeg ruimte
vrijgemaakt, dan kunnen de bestanden aan het einde van de partitie altijd nog (met behulp van een partitioneringsprogramma) worden verplaatst
naar de nog onbenutte sectoren aan het begin van de partitie. In theorie komt de maximaal te winnen schijfruimte hierdoor op de totale partitie-omvang minus de ruimte die nodig is voor de
op de partitie aanwezige bestanden. Het verplaatsen van bestanden op de partitie zorgt voor ingrijpende wijzigingen (met name in de partitietabel), het mag
dus duidelijk zijn dat dit geen klusje zonder risico's is!
Er zijn maar weinig tools geschikt om een partitie veilig, mèt behoud van gegevens te verkleinen. Om te beginnen kan Windows Schijfbeheer worden geprobeerd (alleen onder Windows Vista/7, dus níet onder Windows XP). Deze tool is snel toegankelijk en relatief veilig in gebruik, doch beperkt in zijn mogelijkheden. Voldoet de hoeveelheid vrijgemaakte ruimte niet aan de verwachtingen, dan is het noodzakelijk een geavanceerdere tool in te zetten.
Hoewel er voor een dergelijke klus gratis partitioneringstools beschikbaar zijn (zoals GParted en EASEUS), worden de beste resultaten behaald met commerciële programma's. Helaas zijn ook de commerciële partitioneringstools (nog) lang niet allemaal geschikt voor het veilig verkleinen van een partitie. Met name het verkleinen van de Windows Vista/7-partitie kan (vanwege het vernieuwde NTFS-bestandssysteem) nog wel eens voor problemen zorgen.
Windows Schijfbeheer (alleen onder Windows Vista/7)
De Windows-partitie kan met de bij Windows Vista meegeleverde partitioneringstool Windows Schijfbeheer (onderdeel
Systeembeheer van het configuratiescherm, onderdeel Computerbeheer of klik met rechts op Deze computer/Computer, optie Beheren) eenvoudig, snel en relatief veilig worden
verkleind. Klik daarvoor met rechts op de betreffende partitie en kies voor Volume verkleinen. Windows Schijfbeheer geeft vervolgens vanzelf aan hoeveel kleiner de
partitie kan worden gemaakt. Stel (voor zover mogelijk) de gewenste verkleining in en druk op Verkleinen.
Omdat Windows Schijfbeheer vanuit Windows wordt opgestart, kan het zijn dat bepaalde (systeem)bestanden op het moment van verkleinen niet kunnen worden verplaatst omdat ze door een bepaald proces in gebruik zijn. Zo kunnen de pagefile (voor het virtuele geheugen), de hibernation-file (voor de slaapstand), de bestanden in de map System Volume Information (voor systeemherstel) en de tijdelijke internetbestanden voor problemen zorgen. Hierdoor is het resultaat vaak teleurstellend, maar aangezien Windows Schijfbeheer redelijk veilig in gebruik is (én gratis), kan het geen kwaad het verkleinen in eerste instantie met deze tool te proberen!
De (systeem)bestanden die de sectoren aan het einde van de partitie bezet houden, kunnen eventueel worden verplaatst of verwijderd door de betreffende functionaliteit (tijdelijk) uit te schakelen (zie de pagina over schijfopruiming voor meer informatie over het uitschakelen van functionaliteit). Met de defragmentatietool VOPT (download: www.vopt.com) kan eventueel inzichtelijk worden gemaakt om welke systeembestanden het gaat.
De gratis partitioneringstool GParted
Is met Windows Schijfbeheer niet het gewenste resultaat behaald, dan moet een geavanceerdere tool worden toegepast. Hebben we het over gratis software,
dan komt GParted op dit moment het beste uit de bus. GParted is inmiddels in meerdere op Linux gebaseerde opstartbare CD's geïntegreerd, waaronder de GParted Live CD (download:
http://gparted.sourceforge.net/livecd.php).
Met GParted wordt de systeempartitie dus vanuit een Linux-omgeving, buiten Windows om, verkleind waardoor de tool niet wordt gehinderd door bezette (systeem)bestanden.
GParted heeft wel een minpuntje: SATA-schijven en RAID-configuraties worden niet altijd even goed ondersteund. Vooral met een RAID-configuratie is voorzichtigheid geboden, want GParted gaat zonder waarschuwing aan de slag. Je komt er dus pas achter dat de ondersteuning faalt nadat al onherstelbare schade is aangericht... Zo was mijn Windows Vista-installatie met RAID 1-configuratie na het gebruik van GParted met geen mogelijkheid meer op te starten (achteraf bleek dat GParted de twee harde schijven niet gespiegeld als één schijf vermeldt, maar elk als een afzonderlijke schijf...). Mijn advies is daarom GParted niet te gebruiken wanneer het systeem is uitgerust met een RAID-configuratie.
LET OP: Brand het gedownloade ISO-bestand niet direct op een CD-R (een veel gemaakte fout)! Een ISO-bestand bevat namelijk een image die met behulp van een brandprogramma op een CD moet worden gebrand. Hiervoor kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van de gratis tools Nero 9 Free (download: www.nero.com) of Active@ ISO Burner (download: www.ntfs.com/iso-burning.htm).
Start de computer op vanaf de GParted Live CD. Na het doorlopen van de keuzemenu's (druk na elke vraag op ENTER en selecteer indien gewenst de Nederlandse taal) kan de partitioneringstool GParted worden gestart. Klik met rechts op de te verkleinen (systeem)partitie, selecteer Resize/Move (Verplaatsen/Herschalen) en geef in het geopende venster bij New Size (Nieuwe grootte) de gewenste omvang op. Met de knop Apply (Apply) wordt het verkleinen van de partitie daadwerkelijk uitgevoerd. Dit kan enige tijd in beslag nemen.
LET OP: Helaas maakt de GParted Live CD niet altijd gebruik van de laatst beschikbare versie van GParted… Een verouderde GParted-versie kan echter voor problemen zorgen bij het verkleinen van de systeempartitie, bijvoorbeeld wanneer deze is voorzien van het vernieuwde NTFS-bestandssysteem van Windows Vista/7. Om dergelijke problemen zoveel mogelijk te voorkomen kan als alternatief eventueel ook gebruik worden gemaakt van Parted Magic (http://partedmagic.com), deze CD maakt namelijk wèl altijd gebruik van de laatste versie!
Het opstartproces van een Windows Vista/7-partitie kan soms behoorlijk in de war zijn gebracht nadat deze met GParted is verkleind. Het systeem toont dan direct bij de eerste keer opstarten een foutmelding. Meestal is dit probleem eenvoudig te herstellen met behulp van de Windows Vista/7-DVD, het is dus verstandig deze DVD bij de hand te houden! Accepteer (na het opstarten van de DVD) de land- en taalinstellingen, kies vervolgens voor de optie Uw computer herstellen, bevestig de herstelprocedure met de knop Herstellen en opnieuw opstarten en verwijder de DVD.
Na het opnieuw opstarten wordt het keuzemenu van de Windows Boot Manager getoond met daarin als tweede optie de herstelde Windows Vista/7-installatie. Selecteer deze installatie en laat Windows de schijfcontrole uitvoeren. Nadat de schijfcontrole is afgerond, zou Windows weer normaal moeten opstarten. Tot slot moet de oude (niet meer werkende) vermelding uit het opstartmenu worden verwijderd en de naam van de herstelde installatie worden aangepast. Dit kan ofwel met de tool EasyBCD (download: www.neosmart.net/dl.php?id=1) ofwel handmatig met het commando BCDEDIT worden uitgevoerd.
Als alternatief kan ook gebruik worden gemaakt van EASEUS Partition Manager Home Edition (download: www.partition-tool.com/personal.htm, tijdens de installatie wordt gevraagd om een e-mailadres, het is niet noodzakelijk deze op te geven). De gratis versie is geschikt voor de 32-bits versies van Windows XP en Windows Vista en kan (in tegenstelling tot GParted) ook overweg met de meeste SATA- en RAID-configuraties. EASEUS is zelfs in staat vanuit Windows de opgestarte Windows-partitie te verkleinen (de wijzigingen worden doorgevoerd nadat de computer opnieuw wordt opgestart).
Commerciële partitioneringstools
Soms (bijvoorbeeld wanneer de computer is uitgerust met een RAID-configuratie)
is het het overwegen waard een commerciële tool te gebruiken. Mijn voorkeur gaat dan uit
naar de tool Paragon Partition Manager 10.0 (www.partition-manager.com;
let op het versienummer). Bij verreweg de meeste configuraties is dit programma
in staat de Windows-partitie naar behoren te verkleinen. Door deze software aan te schaffen kunt u zich dus voor een relatief klein bedrag een hoop ellende besparen!
LET OP: Het verkleinen van een (systeem)partitie is niet zonder risico's, stel dus éérst de essentiële persoonlijke bestanden veilig (en maak eventueel een systeemback-up) voordat aan een dergelijke klus wordt begonnen!
 |
This page is also available in english: | |
Home Windows XP Windows Vista Windows 7 Beveiliging Software Netwerk/internet Herinstallatie Systeembeheer WWW