Problemen met de processorkoeling

In warme zomermaanden neemt het aantal meldingen van vage computerproblemen altijd weer hand over hand toe, veel computers krijgen dan last van koelingsproblemen. Bij een te hoge omgevingstemperatuur (bijvoorbeeld op een warm zolderkamertje) lukt het namelijk niet altijd meer om met behulp van de warmtegeleidende materialen en ventilatoren de hardware voldoende te koelen. Als gevolg daarvan raakt de hardware oververhit en doen zich allerlei ogenschijnlijk onverklaarbare problemen voor zoals systeemcrashes, automatische herstarts, vreemde foutmeldingen en in een enkel geval gegevensverlies. In het ergste geval begeeft de hardware het of raken de opstartbestanden beschadigd waardoor Windows niet meer kan opstarten! Om schade te voorkomen, is het bij een verdenking van koelingsproblemen dus van belang direct maatregelen te nemen.

De computer vertoont vreemde kuren. Wat te doen?

Bij vreemde kuren wordt vaak als eerste gedacht aan softwarematige problemen, waardoor menig computergebruiker de oplossing denkt te vinden in het opnieuw installeren van Windows. Zijn er tijdens of na een herinstallatie van Windows (of na het terugplaatsen van een systeemback-up) nog steeds problemen, dan kan met redelijke zekerheid worden gesteld dat het een hardware-probleem betreft, en bij een hoge kamertemperatuur zeer waarschijnlijk een koelingsprobleem. Stel een dergelijke (tijdrovende) herinstallatie echter liever uit totdat uit onderzoek is gebleken dat het hier géén koelingsprobleem (en dus hoogstwaarschijnlijk wèl een softwarematig probleem) betreft, dat kan u veel tijd besparen!

TIP: Met de tool BlueScreenView (download: www.nirsoft.net/utils/blue_screen_view.html) kan in sommige gevallen ook de oorzaak van een BSOD worden achterhaald.

Temperatuur hardware uitlezen
Computers beschikken over temperatuursensoren zodat kan worden uitgelezen hoe warm de hardware-elementen daadwerkelijk worden. Deze sensoren zitten op een aantal essentiële plekken (zoals bij de processor). De gemeten waarden staan vermeld in het BIOS/UEFI (bijvoorbeeld onder de naam Power - Hardware Monitor), maar kunnen ook met software zoals CPUID Hardware Monitor (download: www.cpuid.com/softwares/hwmonitor.html, downloadlink in de rechter kolom) worden uitgelezen.

CPUID hardware monitor

De maximaal acceptabele temperatuur van een processor is afhankelijk van het merk en type, maar voor de meeste (grafische) processoren kan gesteld worden dat een temperatuur boven de 50-60 graden Celsius niet wenselijk is. Blijken de waarden te hoog dan is het verstandig direct maatregelen te treffen (zoals het stofvrij maken van de computerkast en/of het vervangen van een slecht functionerende ventilator) om zodoende verdere schade te voorkomen.

TIP: Vertoont de computer vreemde kuren en vermoedt u een koelingsprobleem, schroef de computerkast dan eens open en richt een grote huis-, tuin- en keukenventilator op het moederbord. De ventilator zorgt voor een snelle aanvoer van extra verkoelende lucht. Is hiermee het probleem opgelost, dan betreft het vermoedelijk een koelingsprobleem en is het dus zaak het functioneren van de ventilatoren te controleren.

De ventilator maakt teveel herrie...

Omdat de ventilator met grote snelheid moet ronddraaien om de warmte te kunnen afvoeren (2.000 RPM is niet ongewoon), wordt er ook veel geluid geproduceerd. Het is echter niet noodzakelijk dat de ventilator permanent op maximale capaciteit draait, zeker niet als de computer (tijdelijk) amper wordt belast. Het aanpassen van de snelheid van de ventilatoren aan de vraag naar koeling scheelt enorm qua de geluidsproductie.

TIP: Wanneer de ventilator aanloopt (en dus herrie maakt), is het verstandig deze te repareren of zelfs te vervangen. Een aanlopende ventilator is te herkennen door een vinger op het centrum van de ventilator te houden waardoor deze stopt met draaien. Verdwijnt hierdoor het geluid, dan loopt de ventilator aan.

Het gebruik van geluidsarme koelers

De betere koelers zijn voorzien van een sterk warmtegeleidend materiaal (bijvoorbeeld puur koper) en hebben een zo groot mogelijk koelingsoppervlakte (oppervlakte dat in aanraking komt met de lucht). Het relatief grote koelingsoppervlakte in combinatie met de goede geleidbaarheid van warmte maakt deze koelers ideaal voor de koeling van een processor.

SpeedFan automatisch de ventilatorsnelheid laten bepalen.

De ventilator kan door deze eigenschappen beduidend langzamer draaien (en in sommige gevallen zelfs worden uitgezet). Daarnaast maken de grote schoepen van de ventilator een lager toerental mogelijk. Hoe groter de schoepen, hoe minder toeren nodig zijn om dezelfde hoeveelheid lucht te verplaatsen. Voor relatief weinig geld heeft u daarom een stille koeler.

Waterkoeling maakt nog minder geluid
Watergekoelde systemen zijn geluidsarmer, omdat rondcirculerend water geen geluid maakt. Waterkoeling is echter niet geruisloos; in plaats van een ventilator om de lucht te verplaatsen wordt bij waterkoeling gebruik gemaakt van een pompje om het water te verplaatsen. Een dergelijk pompje produceert echter wel veel minder geluid dan een ventilator.

SCHOONMAKEN VAN DE VENTILATOREN

Een vuile ventilator kan minder goed koelen. Maak de ventilator eventueel (voorzichtig) schoon met perslucht uit een flesje of liever nog met een stofzuiger. Naast een ventilator voor de processor zijn de meeste computers ook voorzien van een ventilator voor de grafische kaart (de grafische kaart staat meestal loodrecht op het moederbord, de stekker van het beeldscherm is erin gestoken). Zorg ervoor dat deze allebei goed schoon zijn zodat ze goed kunnen draaien.

Naast de ventilatoren bij de processor en de grafische kaart is er ook een bij de voeding te vinden. De ventilator van de voeding is vaak wat lastiger te bereiken, maar zeker niet minder belangrijk. Zorg ervoor dat de luchtstroom niet belemmerd wordt door vastzittend stof in de gaatjes van de computerkast.


Temperatuur en ventilatoren van het moederbord, CPU en harde schijven onder controle met SpeedFan

Irriteert u zich aan het geluid van de ventilator? Dat is wellicht niet meer nodig. Met SpeedFan (download: www.almico.com/sfdownload.php) is de snelheid van de ventilatoren te reguleren zodat zowel de temperatuur als de geluidsoverlast onder controle blijft. Het programma laat de ventilator harder draaien op het moment dat de temperatuur gaat oplopen (bij een hoge processoractiviteit of een relatief hoge omgevingstemperatuur). De snelheid van de ventilator (fanspeed) kan omlaag worden gebracht op het moment dat koeling minder belangrijk wordt, bijvoorbeeld bij inactiviteit van het systeem.

LET OP: Niet alle moederborden worden door SpeedFan ondersteund. Er zijn ook moederborden die niet toelaten dat de ventilatorsnelheid wordt gemanipuleerd. Het is dus niet altijd mogelijk de snelheid van de ventilatoren door SpeedFan te laten reguleren. In sommige gevallen laten moederborden ook niet toe dat de temperaturen worden uitgelezen.

PAS OP: SpeedFan kan de ventilatoren langzamer laten draaien, dit gaat echter ten koste van de koeling. Bij verkeerd gebruik van het programma kunnen onderdelen van het systeem te warm worden en permanente schade oplopen!

Gegevens uitlezen met SpeedFan

Nadat het programma is opgestart, worden de verschillende waardes uitgelezen. In het linker gedeelte van het scherm staan de huidige snelheden van de gemeten ventilatoren en in het rechter gedeelte staan de gemeten temperaturen. In onderstaande voorbeeld blijkt (volgens de weergegeven waarden in het BIOS) dat de 39 graden Celsius bij het moederbord en de 44 graden Celsius bij de CPU behoort. De derde (onwaarschijnlijk hoge) temperatuur is een niet aangesloten warmtesensor. Verder blijkt dat de ventilator van de CPU 1671 RPM (rondjes per minuut) draait.

Termperatuur en fanspeed uitlezen met SpeedFan.

Identificatie van de ventilatoren
Wanneer het onduidelijk is welke temperatuur en/of ventilator waarbij hoort, kunnen de sensoren waar mogelijk worden losgekoppeld om te controleren wat er met de waardes gebeurt (het duurt enkele seconden voordat de waardes aangepast zijn). Bij het uitzetten van een van de ventilatoren zal de snelheid naar 0 RPM gaan. Verdere identificatie is in dit voorbeeld niet meer nodig omdat SpeedFan ze herkend heeft. Het kan zijn dat er ook ventilatorwaardes worden weergegeven van de voeding en de computerkast.

Temperatuur CPU/processor
De temperatuursensor van de CPU/processor kan worden achterhaald door de processor tijdelijk zwaar te belasten (een dual-core processor heeft twee kernen welke afzonderlijk kunnen worden belast en uitgemeten). De tweede waarde is de gemeten temperatuur van het moederbord (waarschijnlijk de chipset). In dit voorbeeld was het duidelijk omdat de gemeten waardes ongeveer overeenkomen met de waardes zoals ze in het BIOS te vinden zijn.

Temperatuur harde schijf
In veel gevallen wordt tevens de temperatuur van de harde schijf weergegeven (HD0). Dit geldt echter niet voor de meeste RAID-controllers; zie ook het voorbeeld waar sprake is van een RAID-configuratie (twee gespiegelde harde schijven). Op het tabblad SMART staat meer informatie over de aangesloten (IDE) harde schijven.

Labels van ventilatoren en temperatuursensors hernoemen
Zijn de weergegeven labels nog niet gedefinieerd (zoals in het voorbeeld bij de gemeten temperaturen) of onduidelijk (zie de benaming van de ventilatoren), dan kunnen deze naar wens worden aangepast. Klik daarvoor op de knop Configure, selecteer een label en druk op F2 om deze aan te passen. Is de meetwaarde overbodig (zoals de hoge temperatuur bij de variabele Temp3), dan kan deze worden uitgevinkt. Doe hetzelfde op de tabbladen Fans en Speeds voor de aanwezige ventilatoren.

Temperatuur en ventilator koppelen
Klik wederom op de knop Configure, tabblad Temperatures. Selecteer nu een voor een de afzonderlijke regels en bepaal welke ventilator daarbij hoort. Zo behoort de ventilator van de CPU bij de CPU, enzovoorts. Klik op het + teken aan het begin van de regel en schakel de onnodige ventilatoren uit.

SpeedFan de ventilator laten regelen

Nu duidelijk is waar de verschillende temperatuursensoren en ventilatoren bij horen, is het zaak deze op elkaar af te stemmen. Uiteindelijk is het mogelijk de ventilator met het programma SpeedFan op de hoogst noodzakelijke snelheid te laten draaien.

De basissnelheid van de ventilatoren kan in het hoofdvenster worden aangepast (als percentage van de maximale snelheid) zodat er minder geluid door de ventilatoren wordt geproduceerd. Ga hierin niet te ver, want voldoende koeling is noodzakelijk. Vervolgens kan SpeedFan de temperatuur automatisch in de gaten houden. Selecteer wederom een van de temperatuursensoren in het configuratiescherm van SpeedFan en kies onderin het scherm het gewenste niveau (desired) en waarschuwingsniveau (warning) van de betreffende temperatuursensor. In het volgende voorbeeld zijn deze ingesteld op 40 respectievelijk 50 graden Celsius.

SpeedFan automatisch de ventilatorsnelheid laten bepalen.

SpeedFan zal nu automatisch de ventilatorsnelheid verhogen of verlagen aan de hand van de gemeten temperatuur en de ingestelde minimale en maximale ventilatorsnelheid. De actuele temperatuur wordt rechts onderin het systeemvak weergegeven. Op het tabblad Speeds kan op dezelfde manier de maximale en minimale ventilatorsnelheid worden ingesteld. Vergeet dan niet per ventilator de optie Automatically variated aan te vinken en in het hoofdvenster de optie Automatic fan speed te activeren.

Optimaliseren van de ventilatorinstellingen

Met dit programma is het dus mogelijk de ventilator in de meest optimale stand te laten draaien, in plaats van permanent in de maximale stand. De optimale stand wordt gevonden door te testen wat de minimaal en maximaal noodzakelijke snelheid van de ventilator is.

PAS OP: Laat bij het testen de temperatuur niet teveel oplopen. Te hoge temperaturen kunnen permanente schade tot gevolg hebben. De temperatuur kan met SpeedFan gelukkig goed in de gaten worden gehouden.

LET OP: Nogmaals voor de duidelijkheid: de verschillende functies van het programma SpeedFan werken alleen wanneer deze door het moederbord worden ondersteund.

Alternatieve programma's

SpeedFan is niet het enige geschikte programma op het gebied van temperatuurcontrole, ook de programma's Intel Active Monitor (www.intel.com/design/motherbd/active.htm) en/of Hardware sensors monitor (www.hmonitor.net) zijn de moeite waard eens te bekijken.

 
 
 
HOME
Windows 8.1
Windows 7
Windows XP
BEVEILIGEN
AVG virusscanner
Comodo Internet Security
HOSTS-bestand
SOFTWARE
Dropbox
Bestandssynchronisatie
Gratis software
NETWERK/INTERNET
Draadloos netwerk
Bestanden delen
Outlook
HERINSTALLATIE
10 stappenplan
Back-up gegevens
Partitioneren
SYSTEEMBEHEER
Opstartproces
Windows register
Mijn docs verplaatsen
 

© 2001-2014 - - SchoonePC - Rotterdam - The Netherlands