10-stappenplan voor het herinstalleren en optimaliseren van Windows (1/2)

Het herinstalleren van Windows is een tijdrovende klus waar velen tegenop zien. Vaak blijft men daarom maar wat aanmodderen met een sterk vervuild systeem en worden de daarmee gepaard gaande ergernissen voor lief genomen. Een herkenbaar verhaal? Dan wordt het wellicht tijd daar eens verandering in aan te brengen. Het opnieuw installeren en optimaliseren van Windows heeft namelijk een groot effect op de gebruikersvriendelijkheid. Wordt vervolgens een back-up van dit schone en geoptimaliseerde besturingssysteem gemaakt, dan is het de ge´nvesteerde tijd meer dan waard!

10-stappenplan herinstallatie Windows

Op deze website staat van A tot Z beschreven hoe het installeren en optimaliseren van Windows in zijn werk gaat. Dat is nogal wat leeswerk! Samengevat komt het herinstalleren van Windows neer op het uitvoeren van de onderstaande stappen (de meeste tips in stappen 5 t/m 10 zijn overigens ook direct toepasbaar op een bestaande Windows-installatie):

Een herinstallatie kost veel tijd maar is de moeite waard

Het herinstalleren van Windows is een tijdrovende aangelegenheid. Zelfs een goed voorbereide computerspecialist is al snel 5 uur bezig om een computer volledig naar zijn hand te zetten. Een groot gedeelte van die tijd gaat niet zo zeer zitten in het installeren van Windows zelf maar in het veiligstellen van gegevens, het opnieuw installeren van de updates, hard- en software, het finetunen van alle instellingen, het terugzetten van de persoonlijke data en eventueel het maken van een systeemback-up.

De voordelen
Laat deze tijdsinvestering echter geen reden zijn om af te zien van een herinstallatie! Is het besturingssysteem eenmaal vervuild, dan kan dat namelijk onnodig veel ergernissen veroorzaken. Het grappige is dat men dit meestal pas realiseert nadat Windows opnieuw is ge´nstalleerd. Het is dan ook geen uitzondering dat na een herinstallatie van Windows het voornemen om een nieuwe computer aan te schaffen voorlopig op de lange baan wordt geschoven.

Door meteen vanaf het begin van de herinstallatie rekening te houden met het optimaliseren van de gebruikersvriendelijkheid kan uiteindelijk maximaal worden geprofiteerd van de tijdsinvestering. Een goed afgestelde computer met bijbehorende systeemback-up kan namelijk softwarematig nog vele jaren probleemloos blijven draaien. Het feit dat veel van mijn klanten pas weer contact opnemen wanneer een nieuwe computer moet worden ge´nstalleerd, is hier wellicht het beste bewijs van. Bedenk tevens dat een herinstallatie een investering in kennis en ervaring is!

Kortom: het herinstalleren van Windows is in veel gevallen een uitkomst, ondanks het feit dat dit ÚÚn of meerdere dagen in beslag zal nemen.

Een nieuwe harde schijf bespaart tijd en beperkt risico's

Wellicht de beste tip voor een risicoloze en vlotte herinstallatie van Windows: vervang de oude harde schijf door een nieuwe. Hierdoor worden alle gegevens en instellingen met 100% zekerheid veiliggesteld, ze staan immers nog op de oude harde schijf. Bijkomende voordelen zijn dat de computer meestal een stuk sneller wordt Ún het herinstalleren van Windows veel minder tijd vergt. Een nieuwe harde schijf kost nog geen 75 euro en het verwisselen van de harde schijf kan zonder veel risico zelfstandig worden uitgevoerd. Controleer vˇˇr aanschaf wel even met welk type harde schijf de computer is uitgerust. Er zijn namelijk twee varianten: de oude IDE- en de nieuwe SATA-aansluiting. Het type moederbord bepaalt welke variant gebruikt kan worden.

ide-aansluiting harde schijf  SATA-aansluiting harde schijf

IDE- versus SATA-aansluiting

Omdat nog steeds kan worden opgestart van de oude Windows-installatie (door de schijven weer om te wisselen) kan de installatie en optimalisatie desgewenst over een langere periode worden uitgesmeerd. Omdat op deze manier het risico van gegevensverlies tot bijna nul wordt gereduceerd, kan er op de nieuwe harde schijf naar wens worden geŰxperimenteerd.

Maak tussentijds een systeemback-up

Een volledige herinstallatie van Windows blijft een flinke klus. Worden tijdens de herinstallatie kritieke handelingen verricht (zoals het wijzigen van de Windows-instellingen of het installeren van extra software) dan is het verstandig eerst een systeemback-up te maken om zodoende de situatie van dat moment veilig te stellen. Hiermee wordt voorkomen dat weer van voren af aan moet worden begonnen met het installeren van Windows wanneer zich een onoplosbaar probleem voordoet.

Stap 1: Het veiligstellen van de persoonlijke gegevens

De eerste stap bij het herinstalleren van Windows is het veiligstellen van de persoonlijke gegevens. Het gaat om de gegevens die niet verloren mogen gaan, zoals de persoonlijke documenten, muziek, video's, gedownloade software, e-mail e.d.. Deze gegevens worden namelijk tijdens een herinstallatieprocedure overschreven doordat de harde schijf opnieuw wordt gepartitioneerd en geformatteerd. De persoonlijke gegevens zijn vrij eenvoudig met de Windows Verkenner te achterhalen en te kopiŰren naar een veilige locatie zoals een externe harde schijf of USB-stick. Wordt Windows op een nieuwe harde schijf ge´nstalleerd dan is deze stap natuurlijk overbodig. Is de harde schijf in meerdere partities verdeeld dan kunnen de persoonlijke gegevens redelijk veilig op een van de overige partities worden weggeschreven, maar ook dan is het verstandig de gegevens tevens op een extern medium veilig te stellen. Er zijn nog meer gegevens om veilig te stellen, denk bijvoorbeeld aan de instellingen (inclusief de wachtwoorden) van de e-mailaccount(s), Messenger-account(s) en FTP-account(s). Denk ook aan de bezochte websites (inclusief inloggegevens), de instellingen van het draadloze netwerk, productsleutels van ge´nstalleerde software en de drivers van de ge´nstalleerde hardware. Op de pagina over het maken van een back-up van persoonlijke data is uitgebreide informatie over de opslaglocatie van de persoonlijke gegevens te vinden.

TIP: Is het niet meer mogelijk om Windows op te starten dan kan altijd nog worden geprobeerd de harde schijf (en dus ook de persoonlijke gegevens) te benaderen met een opstartbare CD/DVD (zoals Bart's PE of VistaPE). Wanneer een dergelijke CD/DVD niet voor handen is, kan de harde schijf eventueel nog worden benaderd door Windows eerst opnieuw te installeren op een nieuwe harde schijf om vervolgens de oude harde schijf als tweede harde schijf (slave) aan te sluiten. De harde schijf kan natuurlijk ook nog worden benaderd door deze als slave op een andere computer aan te sluiten.

Er zijn meer gegevens om veilig te stellen...

Accountinstellingen en wachtwoorden
Stel tevens de instellingen van de e-mailaccount(s), Messenger-account(s) en FTP-account(s) (voor het uploaden van een website) veilig door deze te noteren of er een schermafdruk van te maken. De wachtwoorden voor deze accounts kunnen eventueel met speciale software (zoals die van www.nirsoft.net) worden achterhaald. Met de tool IE View (van NirSoft) is het mogelijk wachtwoorden van bezochte websites te achterhalen.

Productcode van Windows en Office
Zowel Windows als de diverse Office-pakketten maken gebruik van een productcode. De productcodes zijn normaal gesproken terug te vinden op de licentiesticker (geplakt op de computerkast en/of op de hoes van de installatie-CD/DVD). Zonder deze productcode is het niet mogelijk de software opnieuw te installeren. Voor het achterhalen van de productcodes van de reeds ge´nstalleerde software kan gebruik worden gemaakt van de tool ProduKey, eveneens van NirSoft.

Noteren van de huidge instellingen
Het kan geen kwaad de instellingen van de internetverbinding te noteren, en wellicht ook die van de verschillende Windows-onderdelen (Windows Verkenner, Internet Explorer, e.d.) en overige veel gebruikte software.

TIP: Sommige programma's blijken na een herinstallatie moeizaam aan de praat te krijgen. Wordt de herinstallatie van Windows op een nieuwe harde schijf uitgevoerd, dan kan zo nodig altijd nog worden teruggevallen op de oorspronkelijke map met instellingen en programmabestanden.

Hardware drivers
Een regelmatig terugkerend probleem bij een herinstallatie is het achterhalen van de ontbrekende drivers voor de hardware (bijvoorbeeld de netwerkadapters, het modem, de grafische kaart, de geluidskaart, e.d.). Door vooraf de namen van de belangrijkste hardware uit Apparaatbeheer te noteren, kunnen de bijbehorende drivers gemakkelijker op internet worden teruggevonden. Ter voorkoming van een onnodige zoektocht is het echter aan te bevelen de drivers vooraf veilig te stellen met sofware als Double Driver of DriverMax (de laatste geeft doorgaans het beste resultaat). Vraagt Windows na herinstallatie om de ontbrekende drivers, dan kan vervolgens eenvoudigweg naar de opslaglocatie van de veiliggestelde drivers worden verwezen.

TIP: Apparaatbeheer is in Windows Vista/7 direct bereikbaar via het configuratiescherm en in Windows XP via het configuratiescherm, onderdeel Systeembeheer, onderdeel Computerbeheer.

Zie de pagina veiligstellen van gegevens om meer te weten te komen over welke gegevens veiliggesteld kunnen worden en waar deze worden opgeslagen.

MET SMART DE HARDE SCHIJF CONTROLEREN

Het is verstandig te controleren of de harde schijf nog hardwarematig gezond is voordat Windows opnieuw wordt ge´nstalleerd. De meeste BIOS/UEFI-varianten zijn voorzien van de optie SMART (die doorgaans uit staat). Deze optie kan helpen de gezondheid van de harde schijf te controleren. Problemen worden hiermee vroegtijdig gemeld, zodat er genoeg tijd is om de gegevens veilig te stellen. Schakel deze optie dus altijd in! Is de optie SMART niet te vinden in het BIOS, dan kan in veel gevallen ook gebruik worden gemaakt van de tool HDD Health (download: www.panterasoft.com).


Stap 2: Het partitioneren en formatteren van de harde schijf

In veel gevallen is de harde schijf standaard ingedeeld in slechts ÚÚn partitie (de C:-schijf) met daarop het Windows-besturingssysteem, de ge´nstalleerde software en alle persoonlijke gegevens. Is men tevreden met een dergelijke partitie-indeling (en zijn er geen voornemens een systeemback-up te maken), dan is het onnodig de harde schijf opnieuw te partitioneren: tijdens de setup van Windows kan deze partitie gewoon als bestemming voor het nieuwe besturingssysteem worden aangewezen. Nadat is gekozen voor een (snelle) formattering worden alle nog aanwezige bestanden op de partitie automatisch verwijderd.

De voordelen van meerdere partities
Door de persoonlijke gegevens op een aparte datapartitie te plaatsen (en deze zodoende te scheiden van het besturingssysteem), wordt het overzicht beter behouden. Een extra partitie biedt ook mogelijkheden voor het maken van een systeemback-up (zie stap 10). Een dergelijke partitie-indeling maakt het ook gelijk een stuk eenvoudiger met een programma als SyncBack regelmatig Ún automatisch een back-up van deze bestanden te maken.

De ideale partitie-indeling
Het is verstandig voor de systeempartitie 20-30 Gb (minimaal 5-10 Gb) te reserveren voor een Windows XP-installatie en minimaal 40-50 Gb (zo niet meer) voor een Windows 8/7Vista. De resterende ruimte op de harde schijf kan voor andere doeleinden worden gebruikt, zoals een aparte partitie voor de persoonlijke data (bij voorkeur de D:-schijf, geformatteerd met het bestandssysteem NTFS). Een extra partitie van 32 Gb, geformatteerd met het bestandssysteem FAT32 (bij voorkeur de E:-schijf) komt op een later tijdstip van pas bij het maken van een systeemback-up van Windows.

Is de computer uitgerust met een snelle SSD van 120 Gb (ideaal om Windows op te installeren!) en een relatief trage een harde schijf van 2 Tb dan zou de partitieindeling er als volgt uit kunnen zien (zie de indeling van uw eigen pc via Windows Schijfbeheer, bereikbaar via het configuratiescherm, onderdeel Systeembeheer, Computerbeheer of direct via het Win-X startmenu van Windows 8):

voorbeeld partitieindeling

LET OP: SSD-geheugen kan maar een beperkt aantal keer worden overschreven. Om de levensduur te verlengen, kan de SSD beter in zijn geheel voor de Windows-partitie worden aangewend, in plaats van deze in verschillende partities te verdelen. Doordat er meer ruimte voor Windows beschikbaar is, kan data immers (waar mogelijk) over de gehele SSD-schijf worden uitgesmeerd, hetgeen de levensduur van de SSD aanzienlijk kan verlengen!

Wanneer partitioneren?
Het aanpassen van de partitie-indeling kan vooraf, tijdens of na afloop van de setup:

PARTITIONEREN IN GEVAL VAN EEN RECOVERY-PROCEDURE?

Is de computer voorzien van een door de fabrikant aangebracht recovery-systeem, dan is het vooraf opnieuw partitioneren van de harde schijf niet altijd mogelijk. Afhankelijk van het toegepaste type recovery-procedure functioneert de recovery na het aanpassen van de partities niet meer naar behoren, verschijnt er een foutmelding of wordt een aangebrachte partitie-indeling automatisch weer ongedaan gemaakt. Is een afwijkende partitie-indeling toch wenselijk, dan zal het opnieuw partitioneren achteraf moeten plaatsvinden. De pagina over het verkleinen van de Windows-partitie in het geval dat er sprake is van een recovery-partitie gaat uitgebreid in op dit onderwerp.


Formatteren van de Windows-partitie
Tijdens de setup van Windows wordt gevraagd of de voor Windows te gebruiken partitie moet worden geformatteerd. Door de partitie te formatteren (bij voorkeur in het bestandsformaat NTFS), wordt deze klaargemaakt voor de installatie van het besturingssysteem. Bij het formatteren van de partities worden alle bestaande gegevens op de betreffende schijf/partitie verwijderd (net als bij het partitioneren). Maak dus eerst een back-up van de persoonlijke gegevens!

Zie de desbetreffende pagina's voor meer informatie over het partitioneren van de harde schijf en het formatteren van partities.

Stap 3: Het installeren van Windows: de setup

Het veiligstellen van gegevens en het opnieuw partitioneren van de harde schijf wordt door veel gebruikers overgeslagen. De herinstallatie van Windows begint in dat geval direct bij stap 3: de setup van Windows. Om problemen tijdens de setup en bij het weer aan de praat krijgen van de betreffende hardware te voorkomen, is het verstandig eerst de externe hardware (zoals de printer, scanner, e.d.) los te koppelen voordat de setup wordt opgestart. Na afronding van de setup kunnen ze stuk voor stuk weer opnieuw worden ge´nstalleerd.

Standaard Windows-installatie versus een recovery-systeem
Het herinstalleren van Windows kan volgens twee principes: met een standaard installatie via een Windows-CD (XP)/-DVD (Vista) of met een door de fabrikant aangebracht recovery-systeem waarbij de computer wordt teruggebracht naar de fabrieksinstellingen. Hoewel een standaard installatie de meeste flexibiliteit biedt, heeft een recovery-systeem het voordeel dat de fabrieksinstellingen (inclusief de installatie van drivers, software en instellingen) in ÚÚn handeling kunnen worden teruggezet. Er zitten echter ook nadelen aan een recovery-systeem: de installatiemogelijkheden zijn beperkt, onbekende instellingen worden automatisch doorgevoerd en er wordt veelal ongewenst software meege´nstalleerd.

De computer opstarten vanaf de Windows CD/DVD (standaard installatie)
De setup van een standaard Windows-installatie is vrij eenvoudig: start de computer op vanaf de Windows-DVD en bevestig (indien nodig) met een druk op een toets dat de computer moet opstarten vanaf de DVD. De setup wordt vervolgens automatisch gestart. Wil de computer niet opstarten vanaf de DVD dan moet eerst de opstartvolgorde (vastgelegd in de BIOS/UEFI-instellingen) worden aangepast. Het is afhankelijk van het moederbord maar in de meeste gevallen is het BIOS of UEFI bereikbaar via de DEL-toets tijdens het opstarten van de computer. Zoek vervolgens naar een term als boot order, boot sequence of iets vergelijkbaars en pas de opstartvolgorde aan zodat de DVD-speler als eerste opstartmedium wordt genoemd.

De setup
De setup van Windows kan zonder al te veel problemen stap voor stap worden doorlopen. Kies tijdens de setup voor de installatie van Windows en niet voor een reparatie van een bestaande Windows-installatie. Het is vervolgens vrij eenvoudig de harde schijf tijdens de setup opnieuw te partitioneren op het moment dat wordt gevraagd op welke partitie Windows moet worden ge´nstalleerd (zie stap 2).

MOGELIJKE PROBLEMEN MET PARTITIES TIJDENS DE SETUP

Blijkt dat de systeempartitie niet kan worden geformatteerd (een van de meest voorkomende problemen tijdens het herinstalleren van Windows)? Dit wordt veroorzaakt doordat de computer is opgestart vanuit de bestaande Windows-installatie in plaats van direct vanaf de CD/DVD. Kan de setup geen harde schijf vinden? Dan zullen waarschijnlijk eerst specifieke RAID-drivers voor Windows (zie de installatie-CD van het moederbord) moeten worden geladen. Bij Windows XP kan dat alleen aan het begin van de setup door op F6 te drukken.


De juiste toetsenbordindeling
Tijdens de setup wordt gevraagd naar de gewenste toetsenbordindeling. Een veelgemaakte fout tijdens de setup is kiezen voor Nederlands als de gewenste toetsenbordindeling, terwijl verreweg de meeste toetsenborden zijn voorzien van de indeling Verenigde Staten (internationaal). Bij een onjuiste toetsenbordindeling blijkt bijvoorbeeld dat het @- of het €-teken niet meer op de juiste plek zit. Geen probleem: deze instelling kan na afronding van de setup worden gewijzigd via het configuratiescherm, onderdeel Landinstellingen. Kies vervolgens bij Windows XP voor tabblad Talen, knop Details en bij Windows Vista voor tabblad Toetsenborden en talen, knop Toetsenbord wijzigen.

wijzigen toetsenbord indeling

De productcode
Tijdens de setup wordt gevraagd om de productcode, deze staat vermeld op een sticker welke doorgaans aan de zij- of achterkant van de betreffende computer is geplakt (bij Windows 8 OEM-versies is deze doorgaans in het BIOS/UEFI opgeslagen zodat het niet opnieuw ingevoerd hoeft te worden). Het is niet verstandig de productcode met andere computers uit te wisselen, dit kan leiden tot problemen met de productactivatie van Windows. Bij Windows Vista/Windows 7 is het overigens niet verplicht de productcode op te geven. Wordt bij Windows Vista geen code opgegeven, dan kan een willekeurige versie worden ge´nstalleerd. Een dergelijke installatie kan echter niet worden geactiveerd, de setup zal dus opnieuw moeten worden doorlopen wanneer vervolgens de eigenlijke versie moet worden ge´nstalleerd…

Gebruikersaccount aanmaken
Hanteer bij het kiezen van een naam voor de gebruikersaccount bij voorkeur een verkorte naam zonder spaties en speciale tekens. Deze handelswijze voorkomt problemen met sommige verouderde software. De gebruikersnaam kan in een later stadium altijd nog probleemloos worden aangepast via het onderdeel Gebruikersaccounts in het configuratiescherm.

RECOVERY-PROCEDURE: HERSTELLEN FABRIEKSINSTELLINGEN

Is de computer voorzien van een recovery-systeem dan zal de recovery volgens de aanwijzingen van de fabrikant moeten worden uitgevoerd. Sommige tips voor een standaard installatie zijn ook van toepassing op een recovery-installatie. Is er sprake van een recovery-systeem, dan zijn er een viertal mogelijkheden voor het herstellen van Windows naar de fabrieksinstellingen:

  • Opstarten recovery vanaf de CD/DVD
    Is er een recovery-CD/DVD ter beschikking gesteld (of heeft men deze zelf moeten branden), dan kan de computer van deze CD/DVD worden opgestart zodat automatisch met de recovery-procedure wordt begonnen.
  • Opstarten recovery vanuit Windows
    In sommige gevallen kan de recovery-procedure worden opgestart vanuit het startmenu of in Windows 8 via de charm Instellingen, optie Pc-instellingen wijzigen, onderdeel Bijwerken en herstellen, sub Systeemherstel. Hiermee wordt de recovery-partitie geactiveerd, zodat de computer na een herstart automatisch van deze partitie zal opstarten en met de recovery-procedure gaat beginnen.
  • Opstarten recovery tijdens het opstarten van de PC
    Soms kan de recovery-procedure worden gestart door tijdens het opstarten van de computer een specifieke toets in te drukken. Welke toets daarvoor moet worden gebruikt, wordt getoond tijdens het opstarten. De computer wordt vervolgens opgestart vanaf de recovery-partitie (in plaats van de Windows-partitie) waarna de recovery-procedure van start gaat.
  • Handmatig activeren van de recovery-partitie
    De recovery-partitie kan in sommige gevallen ook handmatig worden geactiveerd met partitioneringssoftware (als alternatief op de twee voorgaande mogelijkheden). Besluit men vooraf de harde schijf opnieuw te partitioneren (zie stap 2), dan kan deze mogelijkheid uitkomst bieden bij het weer aan de praat krijgen van een recovery-procedure.


Stap 4: Het installeren van de Windows-updates en drivers

Windows Update
Nadat Windows voor de eerste keer is opgestart, is het verstandig direct de Windows-updates te installeren. Windows Update kan zowel voor Windows XP, Windows Vista en Windows 7 worden gestart via het onderdeel Alle programma's van het startmenu en bij Windows 8 via de charm Instellingen, optie Pc-instellingen wijzigen, onderdeel Bijwerken en herstellen, sub Windows Update. Kies bij Windows XP voor de aangepaste installatie van Windows Update en installeer naast de essentiŰle Windows-updates tevens de optionele software- en hardware-updates. Herhaal na een herstart van Windows dit proces totdat alle updates zijn ge´nstalleerd.

TIP: Door te kiezen voor Microsoft Update in plaats van Windows Update worden tevens de updates voor de overige ge´nstalleerde Microsoft-producten (zoals het Office-pakket) ge´nstalleerd. Bij XP is Microsoft Update beschikbaar via de pagina Windows Update en bij Vista via de optie Instellingen wijzigen van het scherm van Windows Update.

Hardware drivers
Hoewel steeds meer hardware door Windows (en Windows Update) worden herkend, kan het zijn dat een gedeelte van de hardware drivers nog steeds ontbreekt. Deze hardware drivers kunnen normaal gesproken vanaf de bij de computer meegeleverde CD's worden ge´nstalleerd. De drivers kunnen echter beter worden gedownload vanaf de website van de fabrikant, zodat de meest recente drivers worden ge´nstalleerd. Zijn er voor Windows 7 zo snel geen drivers voor handen, probeer het dan eens met de drivers voor Windows Vista (of eventueel de drivers voor Windows XP)!

Het ontbreken van geluid en het niet naar behoren functioneren van energiebeheer zijn de meest voorkomende problemen na een herinstallatie van Windows. Beide problemen zijn meestal opgelost na het installeren van de bij het moederbord behorende drivers. Je moet dan natuurlijk wel weten welk moederbord er in de computer zit. Dat is eenvoudig te achterhalen met een programma als CPU-Z (download: www.cpuid.com/softwares/cpu-z.html). Vervolgens kunnen via de website van de fabrikant de moederbord drivers worden achterhaald. Ook het programma PC Wizard (download: www.cpuid.com/softwares/pc-wizard.html) kan goed van pas komen bij het traceren van de benodigde hardware drivers.

Deel II van het 10-stappenplan voor het herinstalleren en optimaliseren van Windows

 
 
 
HOME
Windows 8.1
Windows 7
Windows XP
BEVEILIGEN
AVG virusscanner
Comodo Internet Security
HOSTS-bestand
SOFTWARE
Dropbox
Bestandssynchronisatie
Gratis software
NETWERK/INTERNET
Draadloos netwerk
Bestanden delen
Outlook
HERINSTALLATIE
10 stappenplan
Back-up gegevens
Partitioneren
SYSTEEMBEHEER
Opstartproces
Windows register
Mijn docs verplaatsen
 

ę 2001-2014 - - SchoonePC - Rotterdam - The Netherlands